SaskPower to jedna z najważniejszych instytucji gospodarczych kanadyjskiej prowincji Saskatchewan, odpowiedzialna za dostarczanie energii elektrycznej mieszkańcom, przedsiębiorstwom i sektorowi publicznemu. Jako spółka koronna, należąca do rządu prowincji, pełni rolę kluczowego dostawcy usług infrastrukturalnych, a jednocześnie jest jednym z największych pracodawców i inwestorów w regionie. Działalność SaskPower obejmuje cały łańcuch energetyczny – od wytwarzania prądu w elektrowniach konwencjonalnych i odnawialnych, poprzez przesył wysokiego napięcia, aż po dystrybucję energii do odbiorcy końcowego. Firma stanowi przykład tego, jak tradycyjny monopol na rynku energii może przechodzić ewolucję w kierunku bardziej zrównoważonego, innowacyjnego i zorientowanego na klienta przedsiębiorstwa, jednocześnie mierząc się z wyzwaniami transformacji klimatycznej, koniecznością modernizacji siatki przesyłowej oraz rosnącymi oczekiwaniami społecznymi w zakresie przejrzystości i odpowiedzialności społecznej.
Historia i rozwój SaskPower jako filaru energetyki w Saskatchewan
Początki SaskPower sięgają pierwszej połowy XX wieku, kiedy w rozległej i słabo zaludnionej prowincji Saskatchewan dostęp do energii elektrycznej był silnie zróżnicowany. W miastach działały lokalne przedsiębiorstwa energetyczne, często prywatne, podczas gdy na obszarach wiejskich elektryczność była rzadkością. Rząd prowincji uznał, że rozwój gospodarczy i poprawa jakości życia wymagają stworzenia jednolitego, publicznego systemu energetycznego. To właśnie na tym gruncie narodziła się koncepcja spółki koronnej odpowiedzialnej za planowe rozszerzanie sieci i stopniową elektryfikację całego terytorium. Utworzenie SaskPower miało więc wymiar nie tylko gospodarczy, ale również społeczny i polityczny – stało się elementem budowania nowoczesnego państwa dobrobytu na poziomie prowincji.
W pierwszych dekadach działalności SaskPower koncentrowała się przede wszystkim na rozbudowie podstawowej infrastruktury. Powstawały nowe linie wysokiego i średniego napięcia, niewielkie elektrownie cieplne oraz stacje rozdzielcze. W tamtym okresie priorytetem było zapewnienie ciągłości dostaw energii i objęcie zasięgiem jak największej liczby miejscowości. Charakterystycznym elementem rozwoju były liczne projekty elektryfikacji wsi, realizowane we współpracy z lokalnymi społecznościami, które często angażowały się w prace budowlane i organizację przyłączy. Dzięki temu w ciągu kilkunastu lat Saskatchewan przeszedł drogę od regionu z dużymi brakami w dostępie do energii do prowincji o stosunkowo dobrze rozbudowanej sieci.
Kolejne fazy historii SaskPower wiązały się z rosnącym zapotrzebowaniem na energię, napędzanym industrializacją, rozwojem rolnictwa towarowego oraz urbanizacją. W latach powojennych powstawały coraz większe bloki energetyczne, szczególnie w oparciu o węgiel brunatny wydobywany w regionie. Ten surowiec, relatywnie tani i łatwo dostępny, stał się fundamentem miksu energetycznego prowincji. SaskPower, jako przedsiębiorstwo publiczne, była odpowiedzialna za planowanie długoterminowe – szacowanie przyszłego popytu, analizę opłacalności inwestycji i wybór lokalizacji nowych elektrowni. Jednocześnie firma musiała reagować na zmieniające się uwarunkowania technologiczne, takie jak postęp w budowie turbin, kotłów i systemów automatyki, które zwiększały efektywność wytwarzania.
Istotnym punktem zwrotnym w historii SaskPower stały się lata 70. i 80. XX wieku, kiedy na skutek kryzysów paliwowych oraz rosnącej świadomości ekologicznej zaczęto krytyczniej patrzeć na nadmierną zależność od paliw kopalnych. Choć Saskatchewan długo utrzymywał wysoki udział węgla w produkcji energii, już w tamtym okresie pojawiły się pierwsze inicjatywy dywersyfikacji miksu – rozwój elektrowni gazowych, modernizacja linii przesyłowych oraz projekty pilotażowe związane z energią wodną i wiatrową. SaskPower musiała zbalansować presję na utrzymanie niskich cen energii z rosnącymi kosztami inwestycji oraz wymaganiami regulacyjnymi dotyczącymi emisji zanieczyszczeń.
Transformacja ustrojowa i gospodarcza ostatnich dekad, obejmująca m.in. deregulację niektórych segmentów rynku energii w Ameryce Północnej, postawiła SaskPower przed wyzwaniem redefinicji własnej tożsamości. Choć firma pozostała monopolem naturalnym w zakresie przesyłu i dystrybucji energii w Saskatchewan, coraz większe znaczenie zaczęły odgrywać mechanizmy rynkowe, kontrakty długoterminowe z niezależnymi producentami oraz współpraca z sektorem prywatnym przy realizacji projektów wytwórczych. SaskPower zaczęła funkcjonować nie tylko jako klasyczna spółka komunalna, lecz także jako aktywny uczestnik rynku, zdolny konkurować o kapitał, technologie i wykwalifikowaną kadrę.
Współczesny etap rozwoju SaskPower charakteryzuje się silnym naciskiem na nowoczesne zarządzanie, przejrzystość finansową i odpowiedzialność wobec interesariuszy. Firma publikuje rozbudowane raporty roczne, strategie klimatyczne oraz plany inwestycyjne, które poddawane są konsultacjom społecznym i analizie przez władze prowincji. Szczególne miejsce zajmuje dążenie do redukcji emisji gazów cieplarnianych i stopniowego odchodzenia od wysokoemisyjnych źródeł energii. Jednocześnie SaskPower musi brać pod uwagę specyfikę Saskatchewan – rozległy obszar, rozproszone osadnictwo, znaczne uzależnienie gospodarki od sektorów energochłonnych oraz zmienny klimat, stawiający wysokie wymagania co do niezawodności dostaw energii.
Historia SaskPower pokazuje więc, jak publiczne przedsiębiorstwo energetyczne może ewoluować od roli narzędzia elektryfikacji i integracji terytorialnej do funkcji zaawansowanego podmiotu rynku energii, działającego w środowisku konkurencji technologicznej, presji klimatycznej i rosnących oczekiwań konsumentów. Przemiany te nie były wolne od napięć – debaty o wysokości taryf, skali inwestycji czy kierunku rozwoju miksu energetycznego towarzyszą firmie od wielu dekad. SaskPower pozostaje jednak centralnym elementem infrastruktury gospodarczej Saskatchewan, bez którego trudno wyobrazić sobie zarówno codzienne funkcjonowanie mieszkańców, jak i plany długoterminowego rozwoju prowincji.
Model biznesowy, infrastruktura i rola SaskPower w systemie energetycznym
Jako spółka koronna należąca do rządu prowincji Saskatchewan, SaskPower posiada specyficzny model biznesowy, łączący elementy monopolu naturalnego z zasadami rachunku ekonomicznego typowego dla przedsiębiorstw komercyjnych. Firma odpowiada za trzy kluczowe obszary: wytwarzanie energii, przesył oraz dystrybucję. Wytwarzanie obejmuje zarówno elektrownie należące bezpośrednio do SaskPower, jak i energię kupowaną od niezależnych producentów na podstawie kontraktów długoterminowych. Przesył, realizowany siecią linii wysokiego napięcia, zapewnia transport energii z elektrowni do głównych węzłów systemu, natomiast dystrybucja odpowiada za dostarczenie prądu do odbiorców końcowych – gospodarstw domowych, przedsiębiorstw i instytucji publicznych.
Struktura wytwórcza SaskPower tradycyjnie opierała się na paliwach kopalnych, w szczególności na węglu i gazie ziemnym. W Saskatchewan istnieją złoża węgla brunatnego, które przez wiele dekad stanowiły podstawę lokalnej energetyki. SaskPower zarządzała kilkoma dużymi elektrowniami węglowymi, dostosowanymi do spalania tego surowca. Aby ograniczać negatywne skutki środowiskowe, stopniowo modernizowano instalacje odsiarczania spalin, systemy redukcji tlenków azotu oraz filtry pyłów. Jednocześnie, z uwagi na rosnące normy dotyczące emisji gazów cieplarnianych, część bloków węglowych została przeznaczona do wycofania z eksploatacji lub głębokiej modernizacji obejmującej technologie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla.
Gaz ziemny jako paliwo dla elektrowni był dla SaskPower naturalnym kierunkiem dywersyfikacji. Nowoczesne bloki gazowo-parowe charakteryzują się mniejszą emisją CO₂ w przeliczeniu na jednostkę wyprodukowanej energii, większą elastycznością regulacyjną oraz relatywnie niższymi kosztami inwestycyjnymi w porównaniu z wielkoskalowymi instalacjami węglowymi. Firma inwestowała więc w budowę nowych jednostek gazowych oraz przebudowę starszych obiektów, zwiększając ich sprawność i niezawodność. Gazowy segment wytwórczy stał się ważnym filarem systemu, zwłaszcza w okresach szczytowego zapotrzebowania na energię oraz przy rosnącym udziale zmiennych źródeł odnawialnych, takich jak wiatr.
Mimo istotnej roli paliw kopalnych, SaskPower od lat rozwija portfel odnawialnych źródeł energii. Saskatchewan dysponuje znacznym potencjałem wiatrowym, zwłaszcza na otwartych równinach centralnej i południowej części prowincji. Firma zarządza własnymi farmami wiatrowymi, a także zawiera umowy na zakup energii od prywatnych deweloperów projektów wiatrowych. Coraz większe znaczenie zyskuje również energia słoneczna, choć jej udział w miksie jest nadal niższy niż w przypadku wiatru. W niektórych lokalizacjach SaskPower testuje rozwiązania fotowoltaiczne połączone z magazynowaniem energii, aby lepiej integrować je z siecią i zapewniać stabilność dostaw.
W strukturze wytwórczej SaskPower istnieją również mniejsze źródła wodne, biomasowe oraz jednostki kogeneracyjne, które dostarczają energię elektryczną i ciepło dla wybranych odbiorców przemysłowych. Różnorodność technologii wytwórczych pozwala na zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego oraz ograniczenie ryzyka związanego z awariami pojedynczych jednostek lub wahaniami dostępności surowców. SaskPower prowadzi kompleksowe planowanie mocy wytwórczych, analizując scenariusze zapotrzebowania, starzenia się infrastruktury oraz zmian regulacyjnych. Planowanie to odbywa się w horyzoncie kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu lat, co odzwierciedla długotrwały charakter inwestycji w sektorze energetycznym.
Infrastruktura przesyłowa SaskPower obejmuje tysiące kilometrów linii wysokiego napięcia, rozlokowanych na rozległym obszarze o niskiej gęstości zaludnienia. To sprawia, że koszty utrzymania i modernizacji sieci są relatywnie wysokie w przeliczeniu na jednego odbiorcę w porównaniu z bardziej zurbanizowanymi regionami. Firma musi więc prowadzić przemyślaną politykę remontową, regularnie wymieniając słupy, przewody i transformatory oraz instalując nowoczesne systemy monitoringu stanu sieci. W warunkach surowego klimatu prerie, obejmującego mroźne zimy, silne wiatry i gwałtowne burze, wysoka odporność infrastruktury na ekstremalne zjawiska pogodowe jest jednym z priorytetów.
Segment dystrybucji energii SaskPower to warstwa najbardziej odczuwalna przez końcowego odbiorcę. Obejmuje on nie tylko fizyczne linie niskiego napięcia i transformatory, ale także systemy pomiarowe, obsługę klienta, rozliczenia oraz programy wsparcia efektywności energetycznej. W ostatnich latach firma wdraża licznikowanie zdalne, pozwalające na automatyczny odczyt zużycia energii, szybsze wykrywanie awarii oraz bardziej precyzyjne prognozowanie obciążeń. SaskPower rozwija także platformy cyfrowe dla klientów, umożliwiające zarządzanie kontem, analizę zużycia oraz zgłaszanie usterek przez Internet lub aplikacje mobilne.
Jako podmiot regulowany, SaskPower funkcjonuje w ścisłej relacji z władzami prowincji, które określają ramy prawne i akceptują kluczowe kierunki rozwoju. Taryfy dla klientów detalicznych i instytucjonalnych są ustalane z uwzględnieniem konieczności pokrycia kosztów operacyjnych i inwestycyjnych oraz utrzymania odpowiedniego poziomu jakości i niezawodności dostaw. Jednocześnie rząd prowincji bierze pod uwagę wpływ cen energii na konkurencyjność gospodarki i sytuację społeczną, zwłaszcza w odniesieniu do gospodarstw o niższych dochodach. SaskPower musi więc godzić wymagania rentowności i stabilności finansowej z oczekiwaniami publicznymi dotyczącymi przystępności cenowej energii.
Istotnym aspektem modelu biznesowego SaskPower jest współpraca z niezależnymi producentami energii. Firma zawiera długoterminowe umowy typu PPA (Power Purchase Agreement), które gwarantują odbiór wyprodukowanej energii po ustalonej cenie. Pozwala to prywatnym inwestorom zabezpieczyć finansowanie swoich projektów, zaś SaskPower – zwiększać udział odnawialnych źródeł w miksie bez konieczności ponoszenia pełnego ciężaru inwestycji kapitałowych. Taki model jest szczególnie rozpowszechniony w projektach wiatrowych i słonecznych, gdzie rynek prywatny jest bardzo aktywny w całej Ameryce Północnej.
W szerszym kontekście systemu energetycznego SaskPower pełni również rolę integratora regionalnego. Prowincja Saskatchewan jest połączona liniami przesyłowymi z sąsiednimi jurysdykcjami, co umożliwia import i eksport energii w zależności od chwilowego bilansu mocy oraz opłacalności ekonomicznej. SaskPower może eksportować nadwyżki energii do innych prowincji lub stanów amerykańskich, a w okresach zwiększonego zapotrzebowania lub ograniczonej dostępności własnych mocy importować prąd, stabilizując w ten sposób system. Integracja ta ma znaczenie również w kontekście rozwoju odnawialnych źródeł energii, które charakteryzują się zmiennością produkcji.
Rola SaskPower w systemie energetycznym Saskatchewan wykracza więc daleko poza prostą funkcję dostawcy prądu. Firma jest strategicznym podmiotem odpowiedzialnym za długoterminową stabilność dostaw, inwestycje infrastrukturalne i wdrażanie nowoczesnych technologii. Jednocześnie pozostaje narzędziem polityki publicznej w obszarach takich jak rozwój gospodarczy regionów wiejskich, wspieranie innowacji czy realizacja celów klimatycznych. To złożone połączenie celów komercyjnych i społecznych czyni z SaskPower specyficzny model przedsiębiorstwa publicznego, który musi stale dostosowywać się do dynamicznie zmieniającego się otoczenia gospodarczego i regulacyjnego.
Strategia transformacji energetycznej, innowacje i odpowiedzialność społeczna SaskPower
Przyspieszająca transformacja energetyczna na świecie, związana z koniecznością ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i dostosowania się do porozumień klimatycznych, wymusza na SaskPower głębokie zmiany w sposobie planowania rozwoju systemu, doborze technologii i prowadzeniu dialogu z otoczeniem. Prowincja Saskatchewan, mimo uzależnienia od sektorów opartych na paliwach kopalnych, stopniowo wprowadza ambitniejsze cele redukcji emisji, a SaskPower staje się głównym narzędziem ich realizacji. Firma deklaruje dążenie do znacznego obniżenia intensywności emisji CO₂ w swoim portfelu wytwórczym, przy jednoczesnym utrzymaniu niezawodności zasilania oraz przystępności cen dla odbiorców.
Jednym z kluczowych elementów strategii transformacji SaskPower jest stopniowe wycofywanie z eksploatacji najbardziej emisyjnych elektrowni węglowych. Proces ten odbywa się etapami, z uwzględnieniem wieku jednostek, ich sprawności i możliwości technicznych modernizacji. W niektórych przypadkach firma rozważa lub realizuje projekty głębokiej modernizacji oparte na technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS – Carbon Capture and Storage). Saskatchewan jest jednym z pionierów w zastosowaniu CCS na dużą skalę, a SaskPower uczestniczyła w tworzeniu flagowych instalacji tego typu. Doświadczenia te przyciągają uwagę globalnej społeczności energetycznej, interesującej się możliwością ograniczania emisji z istniejących elektrowni węglowych.
Rozwój odnawialnych źródeł energii stanowi kolejny filar transformacji. SaskPower opracowała plany znaczącego zwiększenia udziału energii wiatrowej i słonecznej w miksie, co wymaga nie tylko budowy nowych farm, ale także modernizacji sieci przesyłowej i dystrybucyjnej. Wysoki udział zmiennych źródeł OZE powoduje konieczność wdrażania zaawansowanych systemów zarządzania popytem, magazynowania energii oraz elastycznych mocy rezerwowych, najczęściej w postaci elektrowni gazowych. SaskPower analizuje różne scenariusze integracji OZE, przy czym musi brać pod uwagę lokalne warunki klimatyczne, dostępność terenów oraz społeczną akceptację nowych inwestycji.
Innowacje technologiczne obejmują również rozwój tzw. inteligentnych sieci. SaskPower inwestuje w systemy automatyzacji stacji rozdzielczych, cyfrowe systemy zabezpieczeń oraz rozwiązania umożliwiające dynamiczne sterowanie przepływami energii. Coraz powszechniejsze stosowanie zaawansowanych liczników oraz systemów zarządzania danymi pozwala na lepsze zrozumienie struktury zużycia energii i szybsze reagowanie na anomalie. W dłuższej perspektywie umożliwi to wprowadzanie bardziej złożonych taryf czasowych oraz programów zachęcających odbiorców do przenoszenia zużycia na godziny o niższym obciążeniu systemu.
W kontekście innowacji SaskPower zwraca uwagę również na rozwój rozproszonych źródeł energii. Coraz więcej klientów – zarówno gospodarstw domowych, jak i przedsiębiorstw – inwestuje w mikroinstalacje fotowoltaiczne oraz niewielkie turbiny wiatrowe. Firma musi tworzyć odpowiednie ramy techniczne i regulacyjne, obejmujące przyłączenia, rozliczenia energii oddawanej do sieci oraz kwestie bezpieczeństwa. SaskPower rozwija programy net metering i inne mechanizmy umożliwiające prosumentom udział w rynku energii. Rozproszone źródła mogą w przyszłości odgrywać ważną rolę w budowaniu odporności lokalnych społeczności na awarie i ekstremalne zjawiska pogodowe.
Istotnym elementem strategii SaskPower jest także efektywność energetyczna. Firma prowadzi programy wsparcia dla odbiorców, obejmujące audyty energetyczne, doradztwo techniczne oraz zachęty finansowe do wymiany przestarzałych urządzeń na bardziej efektywne. W sektorze mieszkaniowym promowane są m.in. oświetlenie LED, nowoczesne systemy grzewcze oraz izolacje budynków, natomiast w sektorze przemysłowym – modernizacja silników elektrycznych, sprężarek i procesów technologicznych. Działania te mają podwójny efekt: zmniejszają obciążenie sieci i zapotrzebowanie na nowe moce wytwórcze, a jednocześnie redukują koszty energii ponoszone przez klientów.
Odpowiedzialność społeczna SaskPower obejmuje szerokie spektrum inicjatyw, wykraczających poza samą dostawę energii. Jako duży pracodawca w regionie firma stara się prowadzić zrównoważoną politykę kadrową, dbając o stabilne warunki zatrudnienia, szkolenia i rozwój kompetencji pracowników. Szczególną rolę odgrywa bezpieczeństwo pracy, ze względu na wysokie ryzyko związane z eksploatacją instalacji wysokiego napięcia, pracy na wysokościach i obsługą urządzeń o dużej mocy. SaskPower wdraża systemy zarządzania bezpieczeństwem, prowadzi regularne szkolenia oraz inwestuje w kulturę organizacyjną, w której raportowanie zagrożeń i incydentów jest zachęcane, a nie karane.
Firma angażuje się także w relacje z rdzennymi społecznościami, których prawa i interesy są szczególnie istotne przy planowaniu nowych inwestycji infrastrukturalnych. SaskPower prowadzi konsultacje z przedstawicielami społeczności tubylczych, starając się uwzględnić ich obawy dotyczące wpływu projektów na środowisko, tradycyjne tereny łowieckie, miejsca kulturowo ważne oraz możliwości rozwoju lokalnego zatrudnienia. W niektórych przypadkach podpisywane są porozumienia o partnerstwie, które przewidują udział społeczności rdzennych w korzyściach ekonomicznych z projektów energetycznych oraz programy szkoleniowe przygotowujące lokalną ludność do pracy przy budowie i eksploatacji instalacji.
Kluczowym wymiarem odpowiedzialności SaskPower jest transparentność i komunikacja z interesariuszami. Firma regularnie publikuje raporty dotyczące wyników finansowych, wskaźników środowiskowych, niezawodności systemu oraz postępów w realizacji celów klimatycznych. Organizowane są konsultacje społeczne na temat planowanych inwestycji, zmian taryf oraz długoterminowych strategii rozwoju. SaskPower wykorzystuje różne kanały komunikacji – od tradycyjnych spotkań i konsultacji publicznych po media społecznościowe i platformy internetowe – aby docierać do zróżnicowanych grup odbiorców, w tym mieszkańców obszarów wiejskich, przedsiębiorców oraz organizacji pozarządowych.
W szerszym kontekście SaskPower odgrywa istotną rolę w kształtowaniu debaty na temat przyszłości energetyki w Saskatchewan. Jako główny operator systemu i inwestor w nowe moce wytwórcze, firma posiada unikalną perspektywę na kwestie bezpieczeństwa dostaw, kosztów różnych technologii oraz konsekwencji zmian regulacyjnych. Uczestniczy w pracach grup roboczych, forów branżowych i inicjatyw badawczo-rozwojowych, współpracując z uczelniami, instytutami badawczymi i innymi przedsiębiorstwami z sektora. SaskPower jest aktywna także na arenie międzynarodowej, dzieląc się doświadczeniami w zakresie technologii CCS, integracji OZE czy modernizacji sieci przesyłowych.
Wyzwania, przed którymi stoi SaskPower, są wielowymiarowe. Z jednej strony firma musi inwestować ogromne środki w modernizację starzejącej się infrastruktury, rozbudowę sieci oraz nowe moce wytwórcze. Z drugiej – ma obowiązek utrzymania konkurencyjnych cen energii w regionie, w którym wiele gałęzi przemysłu, w tym wydobycie surowców naturalnych i rolnictwo przetwórcze, jest silnie uzależnionych od stabilnych i przewidywalnych kosztów energii. Jednocześnie społeczeństwo oczekuje coraz ambitniejszych działań na rzecz ochrony klimatu i środowiska, a także większej partycypacji społecznej w kształtowaniu polityki energetycznej.
Odpowiedź SaskPower na te wyzwania polega na budowaniu długoterminowej, spójnej wizji rozwoju systemu energetycznego Saskatchewan. W centrum tej wizji znajduje się połączenie zrównoważenia środowiskowego, niezawodności technicznej i efektywności ekonomicznej. Firma zakłada, że stopniowe odchodzenie od konwencjonalnych paliw kopalnych będzie uzupełniane przez dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł i technologii niskoemisyjnych, a także przez poprawę efektywności zużycia energii po stronie klientów. Ważnym elementem jest też rozwój innowacji oraz inwestycje w technologie cyfrowe, które pozwolą lepiej zarządzać zarówno dużymi elektrowniami, jak i milionami indywidualnych punktów poboru energii.
W perspektywie najbliższych dekad SaskPower będzie jednym z głównych architektów przemiany gospodarczej Saskatchewan. Decyzje podejmowane dziś – dotyczące wyboru technologii wytwórczych, lokalizacji nowych linii przesyłowych, współpracy z niezależnymi producentami czy kształtowania programów dla klientów – zadecydują o tym, czy prowincja zachowa konkurencyjność gospodarczą, zapewni mieszkańcom bezpieczeństwo energetyczne i jednocześnie przyczyni się do globalnego wysiłku na rzecz ograniczenia zmian klimatu. SaskPower, jako instytucja łącząca w sobie funkcje przedsiębiorstwa, regulatora technicznego i narzędzia polityki publicznej, będzie w tym procesie odgrywać rolę trudną do przecenienia, a jej doświadczenia staną się ważnym punktem odniesienia dla innych jurysdykcji poszukujących równowagi między rozwojem gospodarczym a ochroną środowiska.
