Rosnące znaczenie małoskalowych reaktorów modułowych SMR wynika z jednoczesnej presji na dekarbonizację gospodarki, poprawę bezpieczeństwa energetycznego oraz konieczność modernizacji starzejącej się infrastruktury elektroenergetycznej. Do 2035 roku rynek SMR może stać się jednym z kluczowych segmentów globalnej energetyki niskoemisyjnej, łącząc zalety energetyki jądrowej z elastycznością typową dla źródeł rozproszonych. Artykuł analizuje najważniejsze trendy technologiczne, regulacyjne i biznesowe, które będą kształtować perspektywy komercjalizacji reaktorów SMR w horyzoncie kilkunastu lat.

Definicja i kluczowe cechy technologii SMR

Pod pojęciem Small Modular Reactors (SMR) kryją się reaktory jądrowe o mocy zazwyczaj poniżej 300 MWe, projektowane w postaci modułów możliwych do seryjnej produkcji fabrycznej i montowanych na miejscu użytkowania. W odróżnieniu od tradycyjnych bloków wielkoskalowych, SMR kładą nacisk na standaryzację, skalowalność oraz uproszczone procedury licencjonowania. Dla wielu inwestorów kluczową zaletą jest niższy koszt kapitałowy pojedynczej jednostki i możliwość etapowego rozwoju mocy w miarę wzrostu zapotrzebowania na energię.

Główne typy technologiczne SMR

Rozwój reaktorów modułowych obejmuje kilka rodzin technologicznych, z których każda ma odmienny profil ryzyka, kosztów i potencjalnych zastosowań:

• Reaktory wodne lekkowodne (PWR/BWR) – ewolucja konwencjonalnych technologii, np. NuScale, Rolls-Royce SMR, BWRX-300.
• Reaktory wysokotemperaturowe chłodzone gazem (HTGR) – pozwalające na produkcję ciepła przemysłowego i wodoru niskoemisyjnego.
• Reaktory chłodzone stopionymi solami (MSR) – z potencjałem wykorzystania paliwa torowego i wysokiej sprawności termodynamicznej.
• Reaktory powielające chłodzone metalem ciekłym (sód, ołów) – tzw. reaktory IV generacji o zamkniętym cyklu paliwowym.
• Microreactors – bardzo małe jednostki (1–20 MWe) dedykowane do zdalnych lokalizacji i zastosowań wysoce wyspecjalizowanych.

Różnorodność koncepcji przekłada się na zróżnicowane perspektywy rynkowe: w latach 20. i na początku 30. XXI wieku dominować będą projekty bazujące na dojrzałych technologiach wodnych, natomiast bardziej zaawansowane konstrukcje IV generacji zyskają znaczenie bliżej 2035 roku i później.

Globalne uwarunkowania rozwoju rynku SMR do 2035 roku

Rozwój rynku SMR jest silnie sprzężony z megatrendami energetycznymi i klimatycznymi. W wielu scenariuszach dekarbonizacji Międzynarodowej Agencji Energetycznej rola energii jądrowej jako stabilnego źródła niskoemisyjnego jest niezbędnym elementem dochodzenia do neutralności klimatycznej. SMR wpisują się w to jako technologia umożliwiająca wdrażanie mniejszych, bardziej elastycznych projektów jądrowych, w tym w krajach bez rozwiniętej tradycji energetyki jądrowej.

Polityka klimatyczna i cele Net Zero

Zaostrzenie celów klimatycznych, rosnące ceny uprawnień do emisji CO₂ oraz presja na odchodzenie od węgla i gazu tworzą przestrzeń dla niskoemisyjnej energetyki jądrowej. W scenariuszach do 2035 roku rośnie rola stabilnych źródeł zdolnych uzupełniać niesterowalne OZE. SMR, dzięki możliwości lokalizacji bliżej odbiorców energii i przemysłu, mogą wspierać elektryfikację ciepłownictwa, przemysłu chemicznego oraz produkcję zielonego wodoru, co istotnie zwiększa ich potencjalny rynek.

Bezpieczeństwo energetyczne i dywersyfikacja dostaw

Kryzysy geopolityczne ostatnich lat podkreśliły znaczenie dywersyfikacji źródeł energii oraz uniezależnienia się od importu paliw kopalnych. W tym kontekście SMR dla ciepłownictwa i przemysłu jawią się jako atrakcyjna alternatywa dla gazu ziemnego, szczególnie w krajach o chłodnym klimacie i rozbudowanej infrastrukturze ciepłowniczej. Możliwość realizacji projektów o mniejszej skali finansowej i krótszym czasie budowy może być kluczowa dla państw poszukujących szybkiej poprawy bezpieczeństwa energetycznego bez wieloletnich megainwestycji.

Starzejąca się infrastruktura i transformacja systemów elektroenergetycznych

Znaczna część istniejących elektrowni węglowych i gazowych osiągnie kres technicznej eksploatacji do 2035 roku. Systemy elektroenergetyczne, nasycone OZE, wymagają źródeł sterowalnych zapewniających moc szczytową, rezerwy oraz usługi systemowe. Rynek SMR może odpowiedzieć na te potrzeby, oferując kompaktowe źródła pracujące w trybie base-load lub load-following. Integracja SMR z magazynowaniem energii oraz sieciami ciepłowniczymi stworzy dodatkowe możliwości optymalizacji pracy systemu.

Mapa drogowa wdrożeń SMR na świecie do 2035 roku

Perspektywy rynku SMR są silnie zróżnicowane regionalnie. Polityka regulacyjna, dostęp do finansowania oraz istniejąca infrastruktura jądrowa determinują tempo komercjalizacji technologii. Analiza tych czynników pozwala wyznaczyć realistyczną mapę rozwoju do 2035 roku.

Ameryka Północna

Stany Zjednoczone i Kanada należą do liderów w zakresie licencjonowania i demonstracji SMR. Regulatory NRC i CNSC prowadzą przyspieszone ścieżki przeglądu projektów takich jak NuScale, BWRX-300 czy zaawansowane reaktory chłodzone sodem i helem. Do 2030 roku spodziewane są pierwsze komercyjne uruchomienia, głównie przy istniejącej infrastrukturze jądrowej lub w lokalizacjach przemysłowych. Do 2035 roku rynek północnoamerykański może obejmować kilkanaście do kilkudziesięciu zainstalowanych modułów, z rosnącym naciskiem na SMR dla przemysłu ciężkiego i produkcji wodoru.

Europa

W Europie rozwój SMR jest bardziej zróżnicowany politycznie. Wielka Brytania wspiera program Rolls-Royce SMR, planując flotę modułowych bloków na potrzeby miksu energetycznego po wycofaniu węgla. Polska, Rumunia, Czechy czy Szwecja analizują wykorzystanie SMR do zastępowania elektrowni węglowych oraz modernizacji ciepłownictwa systemowego. Do 2035 roku można oczekiwać realizacji kilku flotylnych programów SMR, zwłaszcza w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, które widzą w technologii SMR narzędzie przyspieszenia transformacji energetycznej przy utrzymaniu stabilności systemu.

Azja i region Pacyfiku

Azja już dziś jest jednym z głównych centrów budowy nowych elektrowni jądrowych. Chiny rozwijają własne projekty SMR (m.in. ACP100, reaktory wysokotemperaturowe), z zamiarem masowej implementacji zarówno na lądzie, jak i w wersjach pływających. Korea Południowa promuje projekt SMART, a Japonia rozważa SMR jako element odnowy swojego miksu energetycznego. Do 2035 roku region ten może stać się największym rynkiem wdrożeń faktycznie zbudowanych jednostek, szczególnie tam, gdzie istnieje już silna baza przemysłowa i łańcuch dostaw dla energetyki jądrowej.

Inne regiony świata

W Ameryce Łacińskiej, na Bliskim Wschodzie i w Afryce zainteresowanie SMR wiąże się głównie z potrzebą rozwijania infrastruktury energetycznej w warunkach ograniczonych mocy sieciowych i rosnącego zapotrzebowania na energię. Małoskalowe reaktory modułowe mogą tam pełnić rolę źródeł wyspowych lub regionalnych hubów energetycznych, w połączeniu z odsalaniem wody morskiej, chłodzeniem procesów przemysłowych czy zasilaniem kopalń. Kluczowym ograniczeniem pozostaje jednak brak dojrzałych ram regulacyjnych oraz niedostateczny kapitał inwestycyjny.

Model biznesowy SMR: CAPEX, OPEX i skalowanie produkcji

Jednym z najczęściej zadawanych pytań jest: czy SMR będą naprawdę tańsze niż tradycyjne elektrownie jądrowe? Odpowiedź zależy od przyjętej perspektywy kosztowej, skali wdrożenia oraz dojrzałości łańcucha dostaw. Do 2035 roku można oczekiwać, że pierwsze floty SMR pokażą rzeczywiste koszty budowy i eksploatacji, które dziś są szacowane głównie na podstawie modeli i wstępnych analiz.

Ekonomia seryjności i produkcji modułowej

Kluczowym elementem przewagi SMR ma być seryjna produkcja modułów w fabrykach, z ograniczeniem prac na placu budowy do montażu i rozruchu. Model ten zmniejsza ryzyko opóźnień, które dręczą megaprojekty tradycyjnych elektrowni jądrowych. Im większa seria zamówionych modułów, tym niższy koszt jednostkowy. Dlatego mówi się o konieczności tzw. programów flotowych SMR, w ramach których buduje się kilkanaście lub kilkadziesiąt podobnych jednostek, zamiast pojedynczych, unikatowych projektów.

Porównanie z wielkoskalową energetyką jądrową i OZE

Analizując perspektywy do 2035 roku, należy pamiętać, że koszt wytwarzania energii (LCOE) z SMR będzie silnie zależeć od kosztu kapitału oraz warunków finansowania. W krajach o stabilnym otoczeniu regulacyjnym i niskim koszcie długu SMR mogą konkurować zarówno z nowymi blokami gazowymi, jak i z połączeniem OZE + magazyny energii. Wysoka dyspozycyjność i długi czas życia aktywów (60+ lat) zwiększają atrakcyjność tej technologii dla inwestorów infrastrukturalnych, funduszy emerytalnych i instytucji publicznych.

Regulacje, licencjonowanie i standardy bezpieczeństwa SMR

Bezpieczeństwo i regulacje to obszar krytyczny dla oceny realnych perspektyw rynku SMR. Mimo mniejszej skali jednostek, wymagania licencyjne pozostają zbliżone do tych dla dużych elektrowni jądrowych. Jednak regulatorzy na całym świecie pracują nad ramami umożliwiającymi przyspieszone oceny powtarzalnych projektów modułowych.

Innowacje w zakresie bezpieczeństwa pasywnego

Jedną z największych zalet nowej generacji SMR są zaawansowane systemy bezpieczeństwa, w dużej mierze pasywne, wykorzystujące prawa fizyki (grawitację, konwekcję naturalną) do odprowadzania ciepła w warunkach awaryjnych. Projektanci deklarują możliwość utrzymania stabilności reaktora bez interwencji operatora przez wiele godzin lub dni. To kluczowy argument w debacie publicznej dotyczącej akceptacji technologii jądrowej i jeden z filarów narracji o bezpiecznych reaktorach SMR.

Harmonizacja standardów międzynarodowych

Dla przyspieszenia rozwoju rynku do 2035 roku konieczna będzie dalsza harmonizacja norm technicznych i procedur licencjonowania między krajami. Ułatwi to eksport technologii, tworzenie wspólnych łańcuchów dostaw oraz redukcję kosztów certyfikacji. Organizacje międzynarodowe, jak MAEA czy WENRA, już dziś pracują nad zestandaryzowanymi wytycznymi dla małoskalowych reaktorów modułowych, co powinno przełożyć się na większą przewidywalność procesów inwestycyjnych.

Zastosowania SMR: energetyka, ciepłownictwo, przemysł, wodór

Jednym z kluczowych czynników kształtujących perspektywy rynku SMR jest szerokie spektrum potencjalnych zastosowań. W odróżnieniu od tradycyjnych elektrowni jądrowych, SMR projektowane są jako wielofunkcyjne źródła energii – elektrycznej, cieplnej i chemicznej.

Produkcja energii elektrycznej i stabilizacja systemu

Podstawowym zastosowaniem SMR pozostanie produkcja energii elektrycznej w systemach krajowych i regionalnych. Dzięki możliwości lokalizacji bliżej centrów zużycia oraz elastycznej pracy, SMR mogą pełnić rolę węzłów stabilizujących sieć w regionach z wysokim udziałem OZE. Scenariusze do 2035 roku zakładają, że coraz większa część nowej mocy jądrowej będzie realizowana w formie projektów modułowych, szczególnie w krajach o ograniczonej przepustowości sieci dalekiego zasięgu.

Ciepłownictwo systemowe i procesy przemysłowe

W państwach o rozbudowanych sieciach ciepłowniczych, jak Polska, Czechy czy kraje skandynawskie, SMR dla ciepłownictwa mogą zastąpić bloki węglowe i gazowe, dostarczając stabilne, niskoemisyjne ciepło dla miast. Jednocześnie reaktory SMR mogą zapewniać parę technologiczną i ciepło procesowe dla przemysłu rafineryjnego, chemicznego, hutniczego czy górniczego. To otwiera nowy segment rynku – długoterminowych kontraktów na dostawę energii cieplnej, nie tylko elektrycznej.

Produkcja wodoru i paliw syntetycznych

W perspektywie do 2035 roku istotnie wzrośnie popyt na wodór niskoemisyjny, niezbędny do dekarbonizacji przemysłu stalowego, chemicznego i transportu ciężkiego. Wysokotemperaturowe SMR mogą zasilać elektrolizery wysokotemperaturowe lub procesy termochemiczne, zwiększając sprawność produkcji wodoru w porównaniu z klasyczną elektrolizą zasilaną wyłącznie energią elektryczną. Pojawia się koncepcja jądrowo-wodorowych hubów przemysłowych, w których SMR są centralnym elementem infrastruktury energetycznej.

Ryzyka, bariery i wyzwania dla komercjalizacji SMR

Mimo licznych zalet i pozytywnych prognoz, rynek SMR do 2035 roku napotka istotne wyzwania. Należą do nich m.in. ryzyka finansowe, akceptacja społeczna, kwestie zarządzania odpadami promieniotwórczymi oraz konkurencja ze strony innych technologii niskoemisyjnych.

Ryzyko kosztowe i „pierwszej serii”

Pierwsze projekty SMR będą obciążone typowym dla nowych technologii ryzykiem przekroczenia budżetu i opóźnień. Brak referencyjnych instalacji utrudnia instytucjom finansowym precyzyjną ocenę ryzyka. Kluczowe będzie więc wsparcie publiczne – gwarancje państwowe, mechanizmy kontraktów różnicowych, zielone obligacje – które zmniejszą koszt kapitału i umożliwią realizację pierwszych programów flotowych. Dopiero po ich ukończeniu rynek będzie mógł zweryfikować, na ile obietnice niższych kosztów jednostkowych są realistyczne.

Akceptacja społeczna i komunikacja ryzyka

Choć SMR reklamowane są jako bezpieczniejsze i bardziej elastyczne niż tradycyjne elektrownie jądrowe, w wielu krajach utrzymują się obawy społeczne dotyczące energii jądrowej. Istotne będzie transparentne informowanie o poziomie ryzyk, systemach bezpieczeństwa oraz planach postępowania z odpadami. Programy edukacyjne i konsultacje z lokalnymi społecznościami zadecydują o tym, czy małoskalowe reaktory modułowe SMR zostaną zaakceptowane jako element lokalnej infrastruktury, zwłaszcza w pobliżu miast i zakładów przemysłowych.

Odpady jądrowe i cykl paliwowy

Choć SMR generują względnie niewielkie ilości odpadów promieniotwórczych w przeliczeniu na jednostkę wyprodukowanej energii, wciąż konieczne jest opracowanie trwałych rozwiązań ich składowania. Do 2035 roku spodziewany jest postęp w zakresie geologicznych składowisk głębokich oraz technologii recyklingu paliwa, jednak kwestie te pozostaną elementem dyskusji publicznej. Długoterminowa wiarygodność projektów SMR będzie zależeć od przejrzystości i skuteczności krajowych strategii gospodarki odpadami jądrowymi.

Scenariusze rozwoju rynku SMR do 2035 roku

Uwzględniając opisane czynniki, można zarysować kilka scenariuszy rozwoju rynku SMR do 2035 roku – od konserwatywnego, przez bazowy, po przyspieszone wdrożenia. Każdy różni się tempem licencjonowania, skalą wsparcia politycznego i szybkością budowy łańcucha dostaw.

Scenariusz konserwatywny

W wariancie ostrożnym do 2035 roku powstaje ograniczona liczba referencyjnych instalacji w kilku krajach, głównie w Ameryce Północnej, Europie i Azji. SMR pozostają w fazie wczesnej komercjalizacji, a ich udział w globalnej produkcji energii jest marginalny. Rynek koncentruje się na demonstracjach technologii i budowie zaufania inwestorów. Mimo niewielkiej skali, scenariusz ten tworzy fundament pod szybszą ekspansję po 2035 roku.

Scenariusz bazowy

W scenariuszu bazowym, często przyjmowanym w analizach branżowych, do 2035 roku działa już kilkadziesiąt do kilkuset modułów SMR na świecie. Część krajów realizuje floty programowe (np. 10–20 identycznych jednostek), a SMR zaczynają odgrywać istotną rolę w miksie energetycznym wybranych państw. Rynek obejmuje zarówno zastosowania elektroenergetyczne, jak i ciepłownictwo oraz przemysł. Koszty budowy ulegają redukcji dzięki efektom uczenia się i standaryzacji, co zwiększa konkurencyjność technologii wobec innych źródeł niskoemisyjnych.

Scenariusz przyspieszonej ekspansji

W wariancie najbardziej optymistycznym silne przyspieszenie polityki klimatycznej, wysokie ceny CO₂ i ograniczona dostępność gazu ziemnego sprawiają, że państwa intensywnie inwestują w SMR jako filar strategii Net Zero. Do 2035 roku funkcjonują już liczne huby przemysłowe zasilane przez SMR, a technologia staje się standardem dla modernizacji ciepłownictwa systemowego w wielu krajach. Rozwój łańcuchów dostaw i liczne zamówienia flotowe obniżają koszty, przyciągając kolejnych inwestorów prywatnych.

Perspektywy SMR w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej

Region Europy Środkowo-Wschodniej stanowi szczególnie interesujący rynek dla technologii SMR. Wysoki udział węgla w miksie energetycznym, rozbudowana infrastruktura ciepłownictwa systemowego oraz rosnące wymagania klimatyczne tworzą warunki sprzyjające wdrażaniu nowych źródeł jądrowych w skali modułowej.

Transformacja ciepłownictwa i przemysłu

W Polsce i krajach sąsiednich liczne systemy ciepłownicze opierają się na blokach węglowych, które wymagają modernizacji lub wycofania do 2030–2035 roku. SMR mogą zastąpić te jednostki, zapewniając stabilne, niskoemisyjne ciepło i energię elektryczną. Równolegle przemysł energochłonny – rafinerie, zakłady chemiczne, huty – poszukuje długoterminowych kontraktów na niskoemisyjną energię. Reaktory modułowe SMR oferują możliwość budowy źródeł dedykowanych konkretnym zakładom, co zwiększa bezpieczeństwo dostaw i przewidywalność kosztów energii.

Otoczenie regulacyjne i finansowe

Kluczowym warunkiem wykorzystania potencjału SMR w regionie będzie stworzenie stabilnych ram regulacyjnych, umożliwiających skrócenie czasu licencjonowania, przy jednoczesnym utrzymaniu wysokich standardów bezpieczeństwa. Wsparcie ze środków unijnych, zielonych funduszy i mechanizmów taksonomii może obniżyć koszty finansowania. Do 2035 roku, przy sprzyjającej polityce, możliwe jest zbudowanie pierwszych flot SMR w regionie, co uczyni Europę Środkowo-Wschodnią jednym z ważniejszych rynków dla tej technologii.

Znaczenie SMR w długoterminowej strategii energetycznej

Analizując perspektywy rynku SMR do 2035 roku, warto podkreślić, że horyzont ten obejmuje głównie fazę wczesnej i średniej komercjalizacji. Największe korzyści z technologii SMR będą widoczne w kolejnych dekadach, kiedy powstaną dojrzałe floty modułów, a łańcuchy dostaw osiągną pełną efektywność. Jednak decyzje inwestycyjne, regulacyjne i społeczne podejmowane w latach 20. i wczesnych 30. XXI wieku zadecydują o tym, czy SMR staną się jednym z filarów globalnej energetyki niskoemisyjnej.

FAQ

Jakie są główne zalety SMR w porównaniu z tradycyjnymi elektrowniami jądrowymi?

Małoskalowe reaktory modułowe SMR oferują szereg przewag wobec dużych bloków jądrowych. Najważniejsze to niższy koszt kapitałowy pojedynczego modułu, krótszy czas budowy oraz możliwość etapowego zwiększania mocy w miarę wzrostu zapotrzebowania na energię. SMR projektuje się z wykorzystaniem pasywnych systemów bezpieczeństwa i wysokiej standaryzacji, co ogranicza ryzyko opóźnień inwestycyjnych. Dodatkowo reaktory SMR można lokalizować bliżej odbiorców – w pobliżu miast czy zakładów przemysłowych – dostarczając zarówno energię elektryczną, jak i ciepło systemowe oraz procesowe.

Czy SMR są bezpieczne i jak wypadają pod względem bezpieczeństwa w porównaniu z dużymi reaktorami?

Nowoczesne reaktory SMR projektowane są tak, aby poziom bezpieczeństwa był co najmniej równy, a często wyższy niż w przypadku tradycyjnych elektrowni jądrowych. Kluczową rolę odgrywają pasywne systemy chłodzenia i zabezpieczeń, działające bez zasilania zewnętrznego i interwencji operatora przez wiele godzin lub dni. Mniejsza moc reaktora i kompaktowa zabudowa ułatwiają kontrolę nad procesami jądrowymi. Regulatorzy stosują te same rygorystyczne standardy, a dodatkowo wymagają wykazania, że awarie prowadzące do znaczących emisji są ekstremalnie mało prawdopodobne. Dzięki temu SMR postrzegane są jako jedna z najbezpieczniejszych technologii wytwarzania energii.

Jaki jest realny horyzont czasowy komercjalizacji SMR – kiedy zaczną one odgrywać znaczącą rolę?

Pierwsze komercyjne reaktory SMR mogą zostać uruchomione jeszcze przed 2030 rokiem w kilku krajach, głównie w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Chinach. Jednak szerokie wdrożenie flotowe, obejmujące dziesiątki lub setki modułów, spodziewane jest raczej w okresie 2030–2040. Do 2035 roku SMR będą najpewniej w fazie intensywnego rozwoju, ale ich udział w globalnej produkcji energii pozostanie ograniczony. Kluczowe znaczenie będą miały programy flotowe i doświadczenia z pierwszych projektów, które zadecydują o tempie dalszej ekspansji i wiarygodności ekonomicznej tej technologii.

Czy SMR mogą zastąpić elektrownie węglowe i gazowe w ciepłownictwie systemowym?

SMR są szczególnie atrakcyjne jako następcy bloków węglowych i gazowych w ciepłownictwie systemowym, zwłaszcza w krajach o chłodnym klimacie i rozbudowanych sieciach ciepłowniczych. Reaktory modułowe mogą jednocześnie produkować energię elektryczną i ciepło dla miast, znacząco redukując emisje CO₂ i poprawiając bezpieczeństwo energetyczne. Dzięki mniejszej mocy jednostkowej łatwiej znaleźć odpowiednie lokalizacje, często w pobliżu istniejącej infrastruktury. Do 2035 roku pierwsze projekty SMR dla ciepłownictwa mogą stać się ważnym elementem transformacji energetycznej, szczególnie w Europie Środkowo-Wschodniej, Skandynawii oraz Azji.

Jak SMR wpisują się w produkcję zielonego wodoru i dekarbonizację przemysłu?

SMR mogą odegrać kluczową rolę w rozwoju gospodarki wodorowej i dekarbonizacji przemysłu ciężkiego. Stabilna, niskoemisyjna energia jądrowa z reaktorów modułowych może zasilać elektrolizery produkujące zielony wodór przez całą dobę, co obniża koszty jednostkowe w porównaniu z niestabilnymi OZE. Zaawansowane reaktory wysokotemperaturowe pozwalają dodatkowo wykorzystać ciepło procesowe do zwiększenia sprawności produkcji wodoru i paliw syntetycznych. Do 2035 roku możliwe jest powstanie pierwszych jądrowo-wodorowych hubów przemysłowych, w których SMR będą centralnym źródłem energii dla rafinerii, hut, zakładów chemicznych i nowoczesnych gałęzi przemysłu.