Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce i Europie w ostatnich latach przyspieszył do niespotykanej wcześniej skali. Gigantyczne farmy wiatrowe, zarówno lądowe, jak i morskie, stały się fundamentem transformacji energetycznej, ograniczania emisji CO₂ oraz uniezależniania się od paliw kopalnych. Największe farmy wiatrowe w Polsce i Europie nie tylko imponują mocą zainstalowaną, lecz również nowoczesną technologią, zaawansowanymi systemami sterowania i skomplikowaną logistyką budowy. Poniższy artykuł omawia kluczowe inwestycje, trendy technologiczne, uwarunkowania regulacyjne oraz perspektywy rozwoju dużych projektów wiatrowych, szczególnie w kontekście polskiego systemu elektroenergetycznego.
Energetyka wiatrowa w Polsce – kontekst i znaczenie dużych farm
Polska należy do najszybciej rozwijających się rynków energii wiatrowej w Europie Środkowo‑Wschodniej. Mimo ograniczeń wynikających z tzw. zasady 10H, potencjał wiatru na wielu obszarach kraju jest bardzo wysoki, zwłaszcza na północy i w centralnej Polsce. Duże farmy wiatrowe na lądzie stały się jednym z filarów krajowych mocy odnawialnych, a nadchodząca energetyka wiatrowa offshore ma całkowicie zmienić strukturę miksu energetycznego.
Znaczenie dużych projektów wiatrowych wykracza poza wytwarzanie energii elektrycznej. To również impuls dla lokalnych gospodarek, rozwój łańcuchów dostaw, tworzenie wysokospecjalistycznych miejsc pracy i przyciąganie kapitału międzynarodowego. Największe farmy wymagają zaawansowanego planowania przestrzennego, solidnej sieci przesyłowej oraz stabilnych ram regulacyjnych. Dlatego analiza tych obiektów to także spojrzenie na kondycję całego sektora OZE w Polsce.
Największe farmy wiatrowe w Polsce – aktualny obraz rynku
Polski rynek lądowej energetyki wiatrowej jest silnie rozdrobniony, ale w ostatniej dekadzie pojawiła się grupa projektów o mocy rzędu kilkuset megawatów, które można uznać za duże lub bardzo duże. Poniżej przegląd wybranych, kluczowych inwestycji.
Farmy wiatrowe Potęgowo i Potęgowo-Wschód
Kompleks farm wiatrowych w rejonie Potęgowa (woj. pomorskie) jest często wskazywany jako jedna z największych zintegrowanych inwestycji wiatrowych w Polsce. Składa się z kilku etapów realizowanych w różnym czasie, a łączna moc całego obszaru przekracza 200 MW. Turbiny zlokalizowane są w kilku gminach, a infrastruktura przesyłowa została zoptymalizowana tak, aby minimalizować straty energii oraz ingerencję w środowisko. Projekt ten pokazuje, jak rozwój farm wiatrowych na lądzie może być zintegrowany z lokalną społecznością poprzez opłaty za dzierżawę gruntów i wpływy z podatków.
Farma wiatrowa Margonin
Farma wiatrowa Margonin w woj. wielkopolskim przez wiele lat była symbolem dużej energetyki wiatrowej w Polsce. Jej moc zainstalowana sięga ok. 120 MW, co pozwala na pokrycie zapotrzebowania na energię elektryczną dziesiątek tysięcy gospodarstw domowych. Margonin jest dobrym przykładem wykorzystania relatywnie starszych technologii turbin o mniejszej jednostkowej mocy, ale dużej liczbie jednostek. Współcześnie nowe projekty zastępują takie parki mniejszą liczbą znacznie większych turbin, co zmniejsza wpływ na krajobraz przy porównywalnej lub wyższej produkcji energii.
Kolno, Karścino i inne duże farmy lądowe
Do istotnych projektów na polskim rynku należą także farmy wiatrowe Karścino (ok. 90 MW), Łukaszów i Modlikowice (łącznie ponad 50 MW), czy inwestycje w rejonie Kolna i Suwałk. Te duże parki wiatrowe korzystają z dobrych warunków wietrznych północno‑zachodniej Polski i posiadają rozbudowaną infrastrukturę przyłączeniową. Dzięki rozproszonej lokalizacji farm, mniej obciążają lokalne odcinki sieci przesyłowych, a jednocześnie zwiększają bezpieczeństwo dostaw energii w regionie.
Znaczenie aukcji OZE i PPA dla rozwoju dużych farm
Rozwój największych farm wiatrowych w Polsce był w znacznej mierze napędzany przez system aukcyjny OZE oraz długoterminowe kontrakty korporacyjne PPA (Power Purchase Agreement). Aukcje OZE zapewniły przewidywalność przychodów, co jest kluczowe przy finansowaniu kapitałochłonnych projektów. Natomiast rosnąca popularność kontraktów PPA między wytwórcami energii wiatrowej a dużymi odbiorcami przemysłowymi umożliwia realizację inwestycji poza mechanizmem wsparcia, jednocześnie pomagając przedsiębiorstwom w dekarbonizacji łańcuchów wartości.
Offshore – największe planowane farmy wiatrowe na Bałtyku
Prawdziwym przełomem dla polskiej energetyki będzie rozwój morskich farm wiatrowych na Morzu Bałtyckim. Polska dysponuje jednym z najlepszych w Europie akwenów pod offshore, z relatywnie płytkimi wodami, korzystnymi wiatrami i rozwiniętym zapleczem portowym. Rządowe strategie zakładają budowę kilku gigawatów mocy do 2030 roku i dalszy rozwój po 2030 r.
Program Baltic Power i inne projekty pierwszej fazy
Projekt Baltic Power, realizowany przez ORLEN i Northland Power, jest jednym z najbardziej zaawansowanych polskich projektów offshore. Jego moc zainstalowana ma wynieść ok. 1,2 GW, co czyni go porównywalnym z największymi lądowymi kompleksami wiatrowymi w Europie. Farma zostanie zlokalizowana ok. 20–30 km od brzegu, a pojedyncze turbiny osiągną moc jednostkową rzędu 14–15 MW. Kolejne projekty – m.in. PGE Baltica 2 i 3, RWE i innych inwestorów – mają podobne moce, co razem daje perspektywę stworzenia na polskim Bałtyku klastra offshore o mocy kilku gigawatów.
Znaczenie polskiego offshore dla systemu elektroenergetycznego
Morskie farmy wiatrowe w Polsce będą jednym z kluczowych narzędzi zastępowania odchodzącej energetyki węglowej. Ze względu na wyższy współczynnik wykorzystania mocy (capacity factor) offshore generuje więcej energii w ciągu roku niż typowa farma lądowa o tej samej mocy. Dodatkowo, profile wiatru na Bałtyku są korzystne zimą, gdy zapotrzebowanie na energię jest najwyższe. Rozwój offshore wymusza modernizację sieci przesyłowej, budowę nowych stacji elektroenergetycznych oraz wdrażanie magazynów energii i elastycznych usług systemowych.
Największe farmy wiatrowe w Europie – przegląd kluczowych projektów
Europa jest liderem światowej energetyki wiatrowej, zarówno pod względem mocy zainstalowanej, jak i poziomu technologicznego. Największe farmy wiatrowe w Europie znajdują się głównie w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Hiszpanii, Skandynawii i na Morzu Północnym. Duże kompleksy wiatrowe pełnią funkcję „fabryk energii”, które zasilają miliony gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, a równocześnie służą jako poligon doświadczalny dla nowych technologii turbin, fundamentów i systemów przyłączeniowych.
Dogger Bank – największa morska farma wiatrowa na świecie
Kompleks Dogger Bank na Morzu Północnym, u wybrzeży Wielkiej Brytanii, to obecnie największy na świecie projekt morskiej energetyki wiatrowej. Docelowa moc przekroczy 3,6 GW, co oznacza możliwość zasilenia nawet kilku milionów domów. Projekt jest realizowany etapami (Dogger Bank A, B i C), a każda faza wykorzystuje ultra‑wysokie turbiny o mocy ponad 13 MW. Dogger Bank stanowi punkt odniesienia dla innych krajów planujących duże farmy offshore, w tym Polski – zarówno pod względem skali inwestycji, jak i rozwiązań technicznych.
Hornsea – brytyjski gigant offshore
Kompleks Hornsea (etapy 1, 2 i planowane kolejne) realizowany przez Ørsted na Morzu Północnym to kolejny przykład największych farm wiatrowych w Europie. Hornsea 1 ma moc ok. 1,2 GW, a Hornsea 2 – ok. 1,3 GW. Dalsze etapy planowane są na poziomie kolejnych gigawatów. Rozmieszczenie turbin na dużym obszarze morza wymaga zaawansowanego planowania tras kabli, ochrony środowiska morskiego oraz integracji z brytyjskim systemem elektroenergetycznym. Hornsea pokazuje, jak projekty o skali gigawatowej mogą stabilnie funkcjonować w dojrzałym rynku energii.
Gode Wind, Borkum, Walney i inne europejskie klastry offshore
Poza Wielką Brytanią duże farmy wiatrowe powstają intensywnie w Niemczech, Danii, Holandii i Belgii. Przykładem są niemieckie kompleksy Gode Wind, Borkum, czy holenderski Hollandse Kust. Każdy z nich ma moc kilkuset megawatów do ponad 1 GW. Wspólną cechą tych projektów jest rosnąca średnia moc jednostkowa turbin oraz stopniowe odejście od systemów dotacyjnych na rzecz aukcji i kontraktów różnicowych. Dojrzałe rynki europejskie pokazują, że duże farmy wiatrowe mogą być konkurencyjne kosztowo względem nowych bloków gazowych czy węglowych, szczególnie w dłuższym horyzoncie czasowym.
Największe lądowe farmy wiatrowe w Europie
Choć uwaga opinii publicznej koncentruje się na offshore, to wciąż ogromne znaczenie mają duże farmy wiatrowe na lądzie. Europa posiada szereg kompleksów o mocy zbliżonej do gigawata, zlokalizowanych m.in. w Hiszpanii, Niemczech i Skandynawii. Projekty te korzystają z dobrych warunków wietrznych, rozległych terenów niezurbanizowanych oraz silnego wsparcia polityki klimatycznej.
Hiszpania i Niemcy – europejscy liderzy lądowego wiatru
Hiszpania jest jednym z największych rynków lądowej energetyki wiatrowej, z mocą przekraczającą 25 GW. Znajdują się tam liczne duże farmy, takie jak kompleksy w Aragonii czy Kastylii i León. Część z nich przekracza 300–400 MW, obejmując dziesiątki nowoczesnych turbin o wysokiej wieży i dużej średnicy wirnika. Niemcy, mimo gęstego zaludnienia, także rozwijają duże projekty wiatrowe, często w regionach północnych i wschodnich, gdzie istnieje dogodne przyłączenie do sieci wysokiego napięcia.
Skandynawia i Wielka Brytania – potencjał surowych warunków
W Szwecji i Norwegii rozwijane są duże farmy wiatrowe na terenach górzystych i leśnych, gdzie prędkości wiatru są wysokie przez większość roku. Przykłady takich projektów to kompleksy Markbygden w Szwecji, którego docelowa moc ma sięgnąć kilku gigawatów. Z kolei w Wielkiej Brytanii duże lądowe farmy wiatrowe, jak Clyde czy Whitelee w Szkocji, od lat należą do czołówki europejskich projektów. Korzystają z silnych wiatrów atlantyckich i stosunkowo niskiej gęstości zaludnienia w regionach górskich.
Technologia turbin w największych farmach wiatrowych
Rozwój największych farm wiatrowych w Europie był możliwy dzięki dynamicznemu postępowi technologicznemu. W ciągu dwóch dekad moc jednostkowa turbin wzrosła kilkukrotnie, podobnie jak ich wysokość i średnica wirnika. Dziś standardem na lądzie są turbiny 3–6 MW, a w projektach offshore – 12–15 MW, z perspektywą dalszego wzrostu.
Wysokie wieże i duże średnice wirnika
Im wyższa wieża turbiny i większa średnica wirnika, tym więcej energii można pozyskać z tej samej prędkości wiatru. Nowoczesne turbiny lądowe osiągają wysokość nawet 160–170 m do piasty oraz średnicę wirnika ponad 150 m. Umożliwia to efektywne wykorzystanie słabszych wiatrów na nizinach i rozszerza obszar opłacalnej lokalizacji farm. W przypadku offshore turbiny są jeszcze większe – całkowita wysokość konstrukcji może przekraczać 250 m, a łopaty mają ponad 100 m długości.
Systemy sterowania i digitalizacja
Największe farmy wiatrowe korzystają z zaawansowanych systemów sterowania, które w czasie rzeczywistym analizują dane z tysięcy czujników. Oprogramowanie optymalizuje kąt natarcia łopat, prędkość obrotową, a także współpracę poszczególnych turbin w ramach całego parku, aby zminimalizować tzw. efekt cienia wiatrowego. Digitalizacja umożliwia przewidywanie awarii (predictive maintenance), co ogranicza koszty serwisu i przestojów. Dzięki temu koszt energii z wiatru (LCOE) systematycznie spada.
Fundamenty, kable i infrastruktura przyłączeniowa
W dużych projektach offshore kluczową rolę odgrywa inżynieria fundamentów i systemy kablowe. W zależności od głębokości wody stosuje się fundamenty monopile, kratownicowe (jacket) lub pływające platformy. Energia z turbin jest zbierana do morskiej stacji transformatorowej, skąd kablem wysokiego napięcia przesyłana jest na ląd. Wymaga to koordynacji z operatorami systemów przesyłowych, odpowiednich pozwoleń środowiskowych oraz zabezpieczeń przed uszkodzeniami mechanicznymi i korozją.
Wpływ dużych farm wiatrowych na system elektroenergetyczny
Największe farmy wiatrowe w Polsce i Europie, ze względu na swoje rozmiary, mają istotny wpływ na pracę sieci elektroenergetycznej. Integracja wysokiego udziału energii wiatrowej wymaga inwestycji w elastyczność systemu, magazyny energii oraz rozwój sieci przesyłowych i dystrybucyjnych.
Bilansowanie systemu i zmienność produkcji
Energia wiatrowa jest zmienna, ale przewidywalna w krótkim i średnim horyzoncie dzięki zaawansowanym modelom meteorologicznym. W krajach o dużym udziale wiatru, jak Dania czy Niemcy, kluczowe znaczenie ma handel transgraniczny energią, wspierany przez połączenia międzysystemowe. Duże farmy wiatrowe często współpracują z elektrowniami gazowymi, wodnymi szczytowo‑pompowymi oraz rosnącym sektorem magazynów bateryjnych. Taka kombinacja umożliwia stabilną pracę systemu nawet przy wysokim udziale OZE.
Modernizacja sieci i inteligentne rozwiązania
W Polsce rozwój dużych farm wiatrowych wymusza modernizację sieci przesyłowej, szczególnie w północnych regionach kraju. Operator systemu musi planować nowe linie wysokiego napięcia, węzły elektroenergetyczne oraz rozwiązania z zakresu smart grid, które dostosowują popyt i podaż w czasie rzeczywistym. Coraz większą rolę odgrywają elastyczne taryfy dla odbiorców i programy DSR (Demand Side Response), pozwalające na chwilowe ograniczenie poboru w momentach niskiej produkcji wiatrowej.
Aspekty środowiskowe i społeczne dużych farm wiatrowych
Budowa największych farm wiatrowych w Europie wiąże się z koniecznością pogodzenia celów klimatycznych z ochroną przyrody i interesami lokalnych społeczności. Proces inwestycyjny obejmuje rozbudowane analizy oddziaływania na środowisko, konsultacje społeczne oraz długoterminowe umowy dzierżawy gruntów.
Oddziaływanie na krajobraz i bioróżnorodność
Farmy wiatrowe na lądzie mogą wpływać na krajobraz, szczególnie w regionach przyrodniczo cennych lub turystycznych. Z tego względu wyklucza się lokalizowanie turbin w bezpośrednim sąsiedztwie obszarów chronionych, a projektanci dążą do minimalizacji widoczności z kluczowych punktów widokowych. W kontekście bioróżnorodności istotne jest projektowanie tras migracji ptaków i nietoperzy tak, aby ich kolizje z łopatami były minimalne. W przypadku offshore uwaga skupia się na szlakach migracyjnych ssaków morskich, ryb i ptactwa.
Korzyści ekonomiczne dla społeczności lokalnych
Duże farmy wiatrowe mogą stać się istotnym źródłem dochodów dla gmin i właścicieli gruntów. Podatki od nieruchomości, opłaty dzierżawne oraz rozwój infrastruktury drogowej i energetycznej przynoszą wymierne korzyści. Coraz popularniejsze stają się modele partycypacyjne, w których mieszkańcy mogą inwestować w udziały w farmie lub korzystać z tańszej energii. Transparentna komunikacja i udział społeczności od wczesnych etapów planowania znacząco zmniejszają ryzyko konfliktów i oporu wobec inwestycji.
Regulacje prawne a rozwój dużych farm wiatrowych w Polsce
Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce silnie zależy od otoczenia regulacyjnego. Kluczowe znaczenie miały przepisy tzw. ustawy odległościowej i ich kolejne nowelizacje, które określały minimalną odległość turbin od zabudowań mieszkalnych. Restrykcyjne regulacje spowolniły rozwój nowych inwestycji, ale także wymusiły koncentrację na projektach o wysokiej jakości, lepszej integracji ze środowiskiem i siecią.
System wsparcia i perspektywy zmian
Polski system wsparcia dla OZE, obejmujący aukcje i mechanizmy gwarancji pochodzenia, stopniowo ewoluuje w kierunku większej roli rynku i kontraktów PPA. Dla największych farm wiatrowych oznacza to potrzebę dywersyfikacji źródeł przychodu oraz bardziej zaawansowanego zarządzania ryzykiem cenowym. Dyskusje nad dalszą liberalizacją przepisów odległościowych, uproszczeniem procedur administracyjnych oraz lepszym planowaniem przestrzennym będą kluczowe dla przyszłych polskich megaprojektów wiatrowych.
Ekonomia dużych farm wiatrowych – koszty i opłacalność
Budowa farm wiatrowych o mocy setek megawatów lub gigawatów wiąże się z ogromnymi nakładami inwestycyjnymi, ale jednostkowy koszt wytwarzania energii systematycznie maleje. Efekt skali, postęp technologiczny i konkurencja między dostawcami turbin sprawiają, że koszt energii z wiatru staje się coraz bardziej konkurencyjny wobec konwencjonalnych źródeł.
Struktura kosztów inwestycji w wielkoskalowe farmy
Do głównych elementów kosztowych należą: zakup turbin, fundamenty, infrastruktura elektryczna (kable, stacje transformatorowe), prace budowlane i przyłączeniowe, opłaty administracyjne oraz finansowanie. W przypadku offshore znaczącą część kosztów stanowią fundamenty i kable morskie. Z drugiej strony, wysokie współczynniki wykorzystania mocy sprawiają, że całkowity koszt wytworzenia 1 MWh w długim okresie pozostaje konkurencyjny, zwłaszcza przy rosnących cenach uprawnień do emisji CO₂.
Modele biznesowe: aukcje, PPA, rynek spot
Największe farmy wiatrowe w Europie korzystają z różnorodnych modeli sprzedaży energii. Wczesne projekty opierały się na stałych taryfach feed‑in, obecnie dominują aukcje i kontrakty różnicowe (CfD), a coraz częściej stosuje się długoterminowe umowy PPA z dużymi odbiorcami. Część produkcji może być sprzedawana bezpośrednio na rynku spot, co zwiększa ekspozycję na ryzyko cenowe, ale daje szansę na wyższy przychód w okresach wysokich cen energii. Równowaga między stabilnością a elastycznością jest jednym z kluczowych wyzwań dla inwestorów.
Przyszłość największych farm wiatrowych w Polsce i Europie
Przyszłość europejskiej energetyki wiatrowej zdominuje rozwój offshore oraz modernizacja istniejących farm lądowych. W Polsce, oprócz budowy pierwszej generacji projektów bałtyckich, można spodziewać się repoweringu starszych farm, czyli wymiany mniejszych turbin na większe, przy zachowaniu dotychczasowej infrastruktury przyłączeniowej. Rozwijane będą także hybrydowe projekty łączące wiatr, fotowoltaikę i magazyny energii.
Repowering i koncentracja mocy
W wielu krajach Europy pierwsze farmy wiatrowe z lat 90. i początku XXI wieku osiągają wiek, w którym konserwacja staje się kosztowna. Repowering pozwala zastąpić liczne małe turbiny kilkoma dużymi, zwiększając produkcję energii i zmniejszając ingerencję w krajobraz. Ten trend będzie widoczny także w Polsce, szczególnie w regionach o najlepszych warunkach wiatrowych, takich jak Pomorze czy Wielkopolska.
Integracja z magazynami energii i wodorem
Coraz większa skala farm wiatrowych sprzyja integracji z dużymi magazynami energii – zarówno bateryjnymi, jak i w postaci zielonego wodoru. Nadwyżki produkcji z okresów bardzo silnego wiatru mogą być wykorzystane do zasilania elektrolizerów, produkujących wodór dla przemysłu, transportu lub jako paliwo rezerwowe. Takie połączenie zwiększa elastyczność systemu, poprawia opłacalność projektów i przyspiesza dekarbonizację innych sektorów gospodarki.
FAQ
Jakie są obecnie największe farmy wiatrowe w Polsce?
Do największych farm wiatrowych w Polsce zalicza się m.in. kompleks Potęgowo, farmę Margonin, Karścino oraz kilka innych projektów o mocy powyżej 80–100 MW. Ich łączna moc pozwala zasilać setki tysięcy gospodarstw domowych, a duża skala obniża koszt wytwarzania energii elektrycznej z wiatru. Warto pamiętać, że w statystykach często osobno ujmuje się planowane morskie farmy wiatrowe na Bałtyku, takie jak Baltic Power czy projekty PGE Baltica, które po uruchomieniu będą kilkukrotnie większe niż największe obecne farmy lądowe.
Która farma wiatrowa jest największa w Europie i na świecie?
Obecnie za największą morską farmę wiatrową na świecie uznaje się kompleks Dogger Bank na Morzu Północnym u wybrzeży Wielkiej Brytanii, którego docelowa moc przekroczy 3,6 GW. W Europie do czołówki należą także projekty Hornsea 1 i 2, Walney czy Gode Wind. W segmencie lądowym szczególnie duże są kompleksy Markbygden w Szwecji oraz liczne farmy wiatrowe w Hiszpanii i Niemczech, których moce sięgają kilkuset megawatów. Skala tych projektów pokazuje, że energetyka wiatrowa stała się filarem europejskiego systemu energetycznego.
Czy budowa dużej farmy wiatrowej w Polsce jest opłacalna?
Budowa dużej farmy wiatrowej w Polsce może być bardzo opłacalna, o ile projekt jest dobrze zlokalizowany, ma zapewnione przyłącze do sieci i stabilny model sprzedaży energii (aukcja OZE lub umowa PPA). Wysokie ceny energii elektrycznej i rosnące koszty emisji CO₂ poprawiają konkurencyjność wiatru względem źródeł konwencjonalnych. Kluczowe są także warunki finansowania oraz jakość użytej technologii, która wpływa na współczynnik wykorzystania mocy i koszty serwisu. Coraz więcej projektów realizuje się bez dotacji, w oparciu o komercyjne kontrakty z odbiorcami przemysłowymi.
Jaki wpływ mają duże farmy wiatrowe na środowisko?
Duże farmy wiatrowe wpływają na środowisko na kilka sposobów. W fazie budowy oddziałują na krajobraz i lokalne ekosystemy, dlatego wymagane są szczegółowe analizy oddziaływania na środowisko i konsultacje społeczne. W fazie eksploatacji ich główną zaletą jest znaczące ograniczenie emisji CO₂ i zanieczyszczeń powietrza w porównaniu z elektrowniami węglowymi czy gazowymi. Oddziaływanie na ptaki i nietoperze minimalizuje się poprzez odpowiedni dobór lokalizacji i systemy wyłączania turbin w wybranych warunkach. W offshore bada się również wpływ na faunę morską i trasy migracji.
Czym różnią się farmy wiatrowe na lądzie od morskich?
Farma wiatrowa na lądzie różni się od morskiej przede wszystkim warunkami lokalizacji, technologią fundamentów i kosztami inwestycji. Projekty lądowe są tańsze w budowie i łatwiejsze w serwisowaniu, ale często napotykają na ograniczenia przestrzenne i społeczne. Morskie farmy wiatrowe korzystają z mocniejszych i stabilniejszych wiatrów, dzięki czemu produkują więcej energii z tej samej mocy zainstalowanej. Wymagają jednak zaawansowanej infrastruktury kablowej, specjalistycznych statków montażowych i ścisłej współpracy z operatorami sieci przesyłowych. Dlatego offshore rozwija się głównie tam, gdzie istnieje długoterminowa strategia państwa i odpowiednie wsparcie regulacyjne.
