Dobór pompy ciepła do istniejącej instalacji grzewczej to jedno z kluczowych zagadnień dla właścicieli domów modernizujących źródło ciepła. Od właściwej analizy obecnego systemu, charakterystyki budynku i profilu zużycia energii zależą zarówno koszty inwestycyjne, jak i późniejsze rachunki za ogrzewanie. Niewłaściwie dobrane urządzenie może pracować z niską sprawnością, często się załączać, a nawet nie dogrzewać budynku w mroźne dni. Ten poradnik prowadzi krok po kroku przez proces oceny instalacji, wyboru typu pompy ciepła, mocy grzewczej, parametrów pracy oraz integracji z istniejącymi grzejnikami, ogrzewaniem podłogowym i podgrzewaniem ciepłej wody użytkowej.

Dlaczego warto dopasować pompę ciepła do istniejącej instalacji?

Modernizacja systemu grzewczego poprzez montaż pompy ciepła w starym domu ma sens tylko wtedy, gdy urządzenie zostanie odpowiednio dobrane do istniejącej instalacji. W przeciwieństwie do kotła na gaz czy węgiel, pompa ciepła jest urządzeniem niskotemperaturowym, a jej efektywność silnie zależy od temperatury zasilania. Jeżeli dobór pompy nastąpi „z katalogu”, bez analizy zapotrzebowania budynku i pracy obecnych grzejników, efektem mogą być wyższe rachunki od zakładanych oraz niezadowalający komfort cieplny.

Staranna analiza istniejącego systemu pozwala:

• sprawdzić, czy obecne grzejniki wysokotemperaturowe zapewnią odpowiednią moc przy niższej temperaturze zasilania,
• ocenić, czy lepszym rozwiązaniem będzie pompa ciepła niskotemperaturowa czy pompa ciepła wysokotemperaturowa,
• podjąć decyzję o modernizacji części instalacji (np. dołożenie podłogówki lub wymiana kilku grzejników),
• prawidłowo dobrać moc, aby uniknąć przewymiarowania lub niedowymiarowania urządzenia,
• zoptymalizować koszty eksploatacyjne poprzez dobór odpowiednich temperatur pracy i taryfy energii elektrycznej.

Ocena budynku i zapotrzebowania na ciepło

Podstawą doboru pompy ciepła do istniejącej instalacji jest określenie zapotrzebowania na ciepło budynku. W nowych domach robi się to na etapie projektu, w starszych konieczna jest analiza parametrów obiektu oraz danych historycznych.

Metody szacowania zapotrzebowania na ciepło

Profesjonalny projekt opiera się na audycie energetycznym lub obliczeniach zgodnych z normą PN-EN 12831. W praktyce stosuje się trzy podejścia:

• Metoda obliczeniowa – na podstawie przegród, współczynników U, mostków cieplnych i wentylacji; najdokładniejsza, wymaga specjalistycznej wiedzy i danych.
• Metoda od zużycia paliwa – analiza rachunków za gaz, olej, węgiel lub pelet z ostatnich 2–3 sezonów grzewczych, z uwzględnieniem sprawności starego kotła.
• Metoda wskaźnikowa – użycie typowych wskaźników W/m² dla danego standardu ocieplenia (np. 40–50 W/m² dom dobrze ocieplony, 70–100 W/m² budynek nieocieplony).

W istniejących budynkach nierzadko łączy się dwie metody: uproszczony audyt wraz z analizą zużycia paliwa. Daje to wiarygodny obraz mocy grzewczej potrzebnej przy temperaturze obliczeniowej (np. -20°C).

Wpływ modernizacji termicznej na dobór pompy

Przed doborem pompy ciepła warto rozważyć termomodernizację budynku – docieplenie ścian, dachu, wymianę okien, uszczelnienie przegród, modernizację wentylacji. Zmniejszenie strat ciepła pozwala wybrać pompę o mniejszej mocy i tańszą w eksploatacji, a także obniżyć temperaturę zasilania instalacji. Jeżeli planowane jest docieplenie w ciągu 1–3 lat, należy uwzględnić to już na etapie projektu pompy ciepła, aby nie przewymiarować urządzenia względem przyszłego standardu energetycznego.

Analiza istniejącej instalacji grzewczej

Kluczowym etapem jest ocena, jak pracuje obecna instalacja: jaka temperatura zasilania jest wymagana w mroźne dni, jakie są powierzchnie i typy grzejników, czy istnieje ogrzewanie podłogowe, jak wygląda układ hydrauliczny (układ otwarty/zamknięty, średnice rur, pompy obiegowe).

Temperatura zasilania a efektywność pompy ciepła

Im niższa temperatura wody grzewczej, tym wyższy współczynnik COP i SCOP pompy ciepła. Optymalne są instalacje niskotemperaturowe (np. podłogówka 30–35°C). W istniejących budynkach często pracuje się na 60–75°C. Przed wyborem pompy trzeba sprawdzić, jaką temperaturę zasilania naprawdę potrzebuje dom przy największych mrozach. Pomocna jest obserwacja pracy obecnego kotła: jaka temperatura na zasilaniu jest ustawiana w najchłodniejsze dni, czy kocioł jest w stanie ją utrzymać i czy w pomieszczeniach jest komfortowo.

Ocena grzejników i możliwości pracy niskotemperaturowej

Aby określić, czy do aktualnej instalacji wystarczy pompa ciepła niskotemperaturowa, należy:

• spisać typy i wymiary grzejników w pomieszczeniach,
• sprawdzić ich moc z katalogów producentów dla różnych temperatur zasilania (np. 55/45/20°C, 45/35/20°C),
• porównać sumaryczną moc grzejników z obliczonym zapotrzebowaniem na ciepło w poszczególnych pomieszczeniach.

Często okazuje się, że w budynkach z przewymiarowanymi grzejnikami (np. po wymianie okien i dociepleniu) możliwa jest praca na niższych parametrach, np. 45–50°C, co otwiera drogę do efektywnego zastosowania standardowej pompy powietrze–woda.

Ogrzewanie podłogowe i układy mieszane

Jeżeli w domu istnieje ogrzewanie podłogowe choćby na części powierzchni, jest to duża korzyść przy integracji z pompą ciepła. W układach mieszanych (podłogówka + grzejniki) stosuje się:

• osobne obiegi z mieszaczem dla podłogówki (niższa temperatura) i bezpośredni obieg grzejnikowy,
• bufor ciepła pełniący rolę sprzęgła hydraulicznego,
• dostosowanie krzywych grzewczych tak, aby maksymalnie obniżyć temperaturę zasilania przy zachowaniu komfortu.

Układy mieszane wymagają starannego zrównoważenia hydraulicznego, aby pompa ciepła nie pracowała zbyt często na wysokich parametrach – jest to krytyczne dla efektywności energetycznej instalacji.

Wybór typu pompy ciepła do istniejącej instalacji

Rodzaj pompy ciepła dobieramy uwzględniając parametry instalacji, warunki gruntowe, dostępne miejsce i budżet inwestycyjny. W kontekście istniejących systemów grzewczych najczęściej rozważa się trzy typy: powietrze–woda, solanka–woda (gruntowa) oraz hybrydy z kotłem.

Powietrzna pompa ciepła do starych grzejników

Powietrzna pompa ciepła jest najpopularniejszym rozwiązaniem przy modernizacji. Jej zalety to niższy koszt inwestycyjny, brak konieczności wykonywania odwiertów oraz łatwiejszy montaż. W przypadku istniejącej instalacji grzejnikowej ważne jest, aby:

• sprawdzić, czy wystarczy model niskotemperaturowy (do ok. 55°C) czy konieczna będzie pompa wysokotemperaturowa (do 65–75°C),
• uwzględnić spadek mocy i COP przy niskich temperaturach zewnętrznych (np. -7°C, -15°C),
• przewidzieć ewentualne wsparcie grzałką elektryczną lub istniejącym kotłem w szczytowych mrozach.

Do domów po częściowej termomodernizacji, gdzie grzejniki są lekko przewymiarowane, często wystarcza pompa powietrzna o temperaturze zasilania do 55–60°C. Przy budynkach nieocieplonych z małymi grzejnikami rozważa się urządzenia wysokotemperaturowe lub układ biwalentny.

Gruntowa pompa ciepła przy modernizacji systemu

Gruntowa pompa ciepła (solanka–woda) zapewnia stabilne parametry przez cały sezon grzewczy, co jest szczególnie korzystne przy instalacjach wymagających wyższej temperatury zasilania. Choć koszt odwiertów lub kolektora poziomego jest wyższy, to SCOP całoroczny zwykle przewyższa rozwiązania powietrzne. W modernizowanych domach pompę gruntową warto rozważyć, gdy:

• budynek ma duże i stałe zapotrzebowanie na ciepło,
• brak jest miejsca na jednostkę zewnętrzną lub panują trudne warunki akustyczne,
• właściciel planuje długoterminową eksploatację z naciskiem na niskie koszty.

Pompa gruntowa znosi lepiej wyższe temperatury na zasilaniu niż większość pomp powietrznych, dzięki czemu może efektywnie współpracować z częściowo modernizowaną instalacją grzejnikową.

Układy hybrydowe: pompa ciepła + kocioł

W budynkach o bardzo wysokim zapotrzebowaniu na ciepło lub z mocno przewymiarowaną instalacją wysokotemperaturową warto rozważyć układ hybrydowy – pompę ciepła jako podstawowe źródło ciepła oraz istniejący kocioł (gazowy, olejowy, na pelet) jako źródło szczytowe. Takie rozwiązanie:

• ogranicza moc i koszt pompy ciepła,
• pozwala wykorzystywać pompę w okresach przejściowych (najkorzystniejszy COP),
• zapewnia bezpieczeństwo pracy przy ekstremalnych mrozach.

W układach biwalentnych ustawia się temperaturę biwalentną, przy której układ automatyki uruchamia kocioł, odciążając pompę. Optymalizacja tej granicy ma duży wpływ na koszty ogrzewania pompą ciepła.

Dobór mocy pompy ciepła do istniejącej instalacji

Moc pompy ciepła nie powinna być kopiowana z tabliczki starego kotła. Piece na paliwa stałe były często znacznie przewymiarowane. W modernizowanym domu o lepszym standardzie izolacji potrzeba znacznie mniejszej mocy. Prawidłowy dobór uwzględnia zarówno charakterystykę budynku, jak i współpracę z instalacją.

Pełne i częściowe pokrycie zapotrzebowania

Można przyjąć różne strategie doboru mocy:

• Pełne pokrycie – pompa ciepła pokrywa 100% obliczeniowego zapotrzebowania przy temperaturze obliczeniowej (np. -20°C). Kocioł lub grzałka są jedynie awaryjne.
• Pokrycie częściowe – pompa pokrywa np. 60–80% mocy szczytowej, resztę zapewnia źródło szczytowe. Ta strategia bywa bardziej ekonomiczna inwestycyjnie, szczególnie przy wysokotemperaturowych instalacjach.

Wybór zależy od budżetu, dostępności drugiego źródła ciepła i oczekiwań inwestora. Często w modernizowanych budynkach optymalna jest pompa o mocy ok. 70% szczytowego zapotrzebowania z zachowaniem kotła jako wsparcia w najmroźniejsze dni.

Przewymiarowanie i niedowymiarowanie – skutki

Zbyt duża pompa ciepła powoduje częste załączanie i wyłączanie sprężarki (taktowanie), spadek żywotności, pogorszenie sprawności oraz problemy z komfortem w okresach przejściowych. Zbyt mała moc oznacza konieczność częstego używania grzałki lub kotła, a w skrajnym przypadku niedogrzanie budynku. Aby zminimalizować te ryzyka, w istniejących instalacjach często projektuje się bufor ciepła, który stabilizuje pracę urządzenia i redukuje taktowanie.

Praca monowalentna, biwalentna równoległa i alternatywna

W praktyce wyróżnia się kilka trybów integracji z innymi źródłami:

• Monowalentna – pompa jest jedynym źródłem, musi być dobrana na pełne obciążenie i wysoką temperaturę.
• Biwalentna równoległa – pompa i kocioł mogą pracować jednocześnie przy dużym mrozie.
• Biwalentna alternatywna – poniżej określonej temperatury pracuje wyłącznie kocioł.

W modernizowanych domach z istniejącym kotłem najczęściej stosuje się układ biwalentny równoległy lub alternatywny, optymalizując koszty inwestycji i eksploatacji.

Temperatura zasilania i dobór parametrów pracy

Jednym z najważniejszych kroków przy doborze pompy ciepła do istniejącej instalacji jest określenie docelowej temperatury zasilania instalacji. To od niej zależy zarówno typ pompy (nisko- czy wysokotemperaturowa), jak i uzyskiwany COP.

Krzywa grzewcza w modernizowanym systemie

Nowoczesne pompy ciepła pozwalają na regulację według krzywej grzewczej – zależności między temperaturą zewnętrzną a temperaturą zasilania. W praktyce oznacza to, że im zimniej na dworze, tym wyższa temperatura wody w instalacji. Przy modernizacji warto:

• ustawić wstępną krzywą na podstawie danych z poprzedniego sezonu (temperatura kotła vs. temperatura zewnętrzna),
• stopniowo ją „spłaszczać”, obserwując komfort cieplny w pomieszczeniach,
• dążyć do jak najniższej temperatury zasilania przy zachowaniu komfortu – każdy stopień mniej to istotny wzrost sprawności pompy ciepła.

Wymiana części grzejników vs. pompa wysokotemperaturowa

W wielu domach opłaca się wymienić część najmniejszych grzejników na większe lub na grzejniki niskotemperaturowe (np. konwektorowe z wentylatorami), zamiast inwestować w droższą i mniej efektywną pompę wysokotemperaturową. Analizując koszty, należy porównać:

• koszt zakupu i montażu pompy wysokotemperaturowej,
• koszt standardowej pompy niskotemperaturowej + wymiana kilku grzejników + ewentualny bufor,
• różnice w kosztach eksploatacyjnych przez 10–15 lat.

Często wariant z częściową modernizacją instalacji grzejnikowej okazuje się korzystniejszy zarówno inwestycyjnie, jak i eksploatacyjnie.

Integracja pompy ciepła z podgrzewaniem ciepłej wody użytkowej

Dobierając pompę ciepła do istniejącego systemu grzewczego, trzeba uwzględnić także przygotowanie ciepłej wody użytkowej (c.w.u.). Zupełnie inne będą wymagania w domu z dwiema osobami, a inne w budynku z dużą rodziną i wanną z hydromasażem.

Dobór zasobnika c.w.u.

W większości przypadków stosuje się zasobnik z wężownicą dedykowaną do pracy z pompą ciepła. Kluczowe parametry to:

• pojemność (zazwyczaj 200–300 l dla 3–4 osób),
• powierzchnia wężownicy dopasowana do mocy pompy,
• izolacja zasobnika ograniczająca straty postojowe.

W modernizowanych instalacjach można czasem wykorzystać istniejący zasobnik, pod warunkiem że ma odpowiednio dużą wężownicę. W przeciwnym razie ładowanie będzie zbyt wolne, a pompa może pracować z obniżoną sprawnością.

Legionella, higiena i tryb pracy

Pompa ciepła zwykle pracuje z temperaturami 45–55°C dla c.w.u. Dla zapewnienia higieny stosuje się okresowe przegrzewy zasobnika (np. raz w tygodniu do 60–65°C), realizowane przez grzałkę elektryczną lub pompę wysokotemperaturową. Należy także dobrać harmonogram pracy pod kątem taryfy energii elektrycznej, aby maksymalnie wykorzystać tańsze godziny (np. taryfa G12 lub G12w).

Układ hydrauliczny: bufor, sprzęgło, przepływy

Prawidłowa hydraulika instalacji ma ogromny wpływ na trwałość i efektywność pompy ciepła. W istniejących systemach z dużą ilością wody w instalacji (grube rury stalowe, żeliwne grzejniki) sytuacja wygląda inaczej niż w małych, nowoczesnych układach.

Bufor ciepła – kiedy jest potrzebny?

Bufor ciepła to zbiornik wodny włączony w obieg grzewczy, który zwiększa pojemność cieplną instalacji. W modernizowanych układach jest zalecany, gdy:

• minimalny wymagany przepływ przez pompę ciepła nie jest zgodny z przepływami w instalacji odbiorczej,
• istnieje kilka obiegów grzewczych z oddzielnymi pompami (podłogówka, grzejniki, obieg nagrzewnicy),
• zachodzi potrzeba magazynowania energii w tańszej taryfie.

Bufor ogranicza taktowanie sprężarki i stabilizuje temperaturę zasilania. W starych instalacjach z żeliwnymi grzejnikami o dużej pojemności wodnej czasem można zbuforować system samą instalacją, ale wymaga to dokładnej analizy przepływów.

Sprzęgło hydrauliczne i separacja obiegów

W wielu modernizowanych systemach korzystne jest zastosowanie sprzęgła hydraulicznego (funkcję tę może pełnić bufor wykonany w odpowiedni sposób). Oddziela ono obieg pompy ciepła od obiegów grzewczych, umożliwiając stosowanie różnych pomp obiegowych i regulację przepływów niezależnie. Dzięki temu łatwiej jest:

• ustawić odpowiedni minimalny przepływ przez wymiennik pompy ciepła,
• zrównoważyć hydraulicznie poszczególne obiegi grzewcze,
• rozszerzyć instalację w przyszłości (np. o dodatkową pętlę podłogówki czy nagrzewnicę w centrali wentylacyjnej).

Dobór automatyki i sterowania

Nowoczesna pompa ciepła do modernizacji powinna współpracować z zaawansowaną automatyką, która umożliwia adaptację do istniejącego systemu i nawyków użytkowników. Sterowanie ma ogromny wpływ na rzeczywiste zużycie energii elektrycznej.

Sterowanie pogodowe i strefowe

Podstawą jest sterowanie pogodowe z krzywą grzewczą, jednak w modernizowanych instalacjach często stosuje się również:

• termostaty pokojowe strefowe (np. osobno dla parteru i piętra),
• siłowniki na rozdzielaczach ogrzewania podłogowego,
• regulację przepływów na poszczególnych grzejnikach.

Ważne, aby nie dusić zbyt mocno przepływu przez instalację, bo może to spowodować problemy z minimalnym przepływem przez pompę ciepła. Zbyt agresywne zamykanie pętli podłogówki może prowadzić do taktowania sprężarki.

Współpraca z fotowoltaiką

Właściciele instalacji PV często pytają, jak dobrać pompę ciepła do systemu fotowoltaicznego. W kontekście istniejącej instalacji grzewczej warto:

• uwzględnić roczne zużycie energii przez pompę przy typowym profilu pracy,
• wykorzystywać nadwyżki energii z fotowoltaiki do podnoszenia temperatury bufora lub zasobnika c.w.u.,
• zastosować funkcje Smart Grid Ready, jeśli są dostępne w danym modelu.

Dobrze skonfigurowany układ pompa ciepła + fotowoltaika może znacznie obniżyć koszty eksploatacyjne, szczególnie przy wysokiej autokonsumpcji energii.

Najczęstsze błędy przy doborze pompy ciepła do istniejącej instalacji

W praktyce projektowej i wykonawczej często powtarzają się te same błędy, które prowadzą do niezadowolenia użytkowników i złej opinii o technice pomp ciepła. Warto je znać, aby świadomie uczestniczyć w procesie doboru.

• Dobór mocy „na oko” na podstawie starego kotła, bez analizy zapotrzebowania na ciepło.
• Ignorowanie temperatur zasilania wymaganych przez istniejące grzejniki.
• Brak audytu instalacji (średnice rur, przepływy, stan zaworów i pomp obiegowych).
• Pomijanie potrzeby bufora ciepła lub niewłaściwy jego dobór.
• Brak optymalizacji krzywej grzewczej i praca na zbyt wysokich temperaturach.
• Niewłaściwe włączenie kotła w układzie biwalentnym (np. bez odpowiedniej automatyki).
• Niedoszacowanie zapotrzebowania na ciepłą wodę użytkową i zbyt mały zasobnik.

Aby ich uniknąć, konieczna jest współpraca z doświadczonym projektantem lub firmą instalacyjną, która ma referencje w zakresie modernizacji systemów grzewczych z zastosowaniem pomp ciepła.

Etapy doboru pompy ciepła do istniejącej instalacji – praktyczna lista kontrolna

Proces można uporządkować w kilka przejrzystych kroków:

• Analiza energetyczna budynku (zapotrzebowanie na ciepło, plany termomodernizacji).
• Inwentaryzacja instalacji: rodzaj grzejników, podłogówka, średnice rur, aktualne parametry pracy.
• Określenie wymaganej temperatury zasilania przy mrozach na podstawie danych z poprzednich sezonów.
• Decyzja o ewentualnej wymianie części grzejników lub rozbudowie podłogówki.
• Wybór typu pompy (powietrzna, gruntowa, wysokotemperaturowa, hybryda z kotłem).
• Dobór mocy z uwzględnieniem strategii (monowalentna, biwalentna) i profilu użytkowania.
• Projekt układu hydraulicznego: bufor, sprzęgło, pompy obiegowe, zasobnik c.w.u.
• Konfiguracja automatyki, krzywych grzewczych i harmonogramów pracy.
• Rozruch, regulacja i okresowa optymalizacja ustawień na podstawie rzeczywistych danych.

Stosując tę listę kontrolną, można znacząco zredukować ryzyko błędów i zapewnić, że pompa ciepła do istniejącej instalacji grzewczej będzie pracować efektywnie i niezawodnie przez wiele lat.

FAQ

Jak dobrać pompę ciepła do starego domu z grzejnikami żeliwnymi?
Dobór pompy ciepła do starego domu z żeliwnymi grzejnikami wymaga przede wszystkim określenia zapotrzebowania na ciepło oraz temperatury zasilania potrzebnej przy mrozach. Żeliwne grzejniki mają dużą pojemność wodną i często są przewymiarowane, co sprzyja pracy na niższych parametrach. Należy sprawdzić, czy przy 50–55°C na zasilaniu budynek będzie dogrzany. Jeśli tak, można zastosować standardową pompę powietrze–woda z buforem. Gdy wymagane są temperatury 65–70°C, warto rozważyć pompę wysokotemperaturową lub układ hybrydowy z kotłem.

Czy do istniejących grzejników potrzebna jest pompa ciepła wysokotemperaturowa?
Nie zawsze istniejące grzejniki wymagają pompy wysokotemperaturowej. W wielu domach, po wymianie okien i częściowej termomodernizacji, grzejniki są przewymiarowane i mogą pracować z niższą temperaturą wody. Aby to sprawdzić, trzeba porównać moc grzejników z zapotrzebowaniem na ciepło przy różnych parametrach zasilania. Jeśli przy 50–55°C instalacja zapewnia komfort cieplny nawet w mroźne dni, wystarczy standardowa pompa niskotemperaturowa. Dopiero gdy nie da się zejść z temperaturą bez utraty komfortu, uzasadnione jest stosowanie pompy wysokotemperaturowej.

Jak obliczyć moc pompy ciepła do istniejącej instalacji?
Moc pompy ciepła dobiera się na podstawie obliczeniowego zapotrzebowania na ciepło budynku, a nie według mocy starego kotła. Najlepiej oprzeć się na audycie energetycznym lub analizie zużycia paliwa z ostatnich sezonów. Po określeniu mocy szczytowej (np. 10 kW przy -20°C) ustala się strategię: pełne lub częściowe pokrycie. W modernizowanych domach często wybiera się pompę o mocy około 70–80% zapotrzebowania, z pozostawieniem kotła lub grzałki jako wsparcia. Konieczne jest też sprawdzenie, jak moc pompy zmienia się wraz ze spadkiem temperatury zewnętrznej.

Czy trzeba wymieniać wszystkie grzejniki przy przejściu na pompę ciepła?
Wymiana wszystkich grzejników nie jest zawsze konieczna. Często wystarcza wymienić tylko najmniejsze lub najbardziej niedowymiarowane grzejniki, aby obniżyć wymaganą temperaturę zasilania instalacji. Analiza polega na porównaniu mocy poszczególnych grzejników przy niższych parametrach (np. 45/35°C czy 50/40°C) z obliczeniowym zapotrzebowaniem na ciepło pomieszczeń. Jeżeli różnice są niewielkie, można zachować większość grzejników. Braki mocy uzupełnia się większymi modelami lub grzejnikami niskotemperaturowymi z wymuszonym obiegiem powietrza.

Jakie koszty ogrzewania pompą ciepła w istniejącej instalacji można uzyskać?
Koszty ogrzewania pompą ciepła w istniejącej instalacji zależą od kilku kluczowych czynników: zapotrzebowania na ciepło budynku, temperatury zasilania, typu pompy (powietrzna czy gruntowa), jakości sterowania oraz taryfy energii elektrycznej. Im niższa temperatura zasilania, tym wyższy SCOP i niższe rachunki. W dobrze dobranych układach modernizacyjnych można obniżyć koszty ogrzewania względem gazu lub oleju o 30–50%. Przy instalacjach wysokotemperaturowych oszczędności będą mniejsze, dlatego warto rozważyć częściową termomodernizację lub wymianę części grzejników, aby zoptymalizować pracę pompy ciepła.