Energetyka w Kiribati to przykład skrajnie rozproszonego i podatnego na zmiany klimatu systemu elektroenergetycznego, funkcjonującego w jednym z najbardziej odizolowanych państw świata. Archipelag ten, rozsiany na ogromnym obszarze Pacyfiku, łączy niską gęstość zaludnienia, brak połączeń międzysystemowych z sąsiadami oraz silną zależność od importowanych paliw płynnych. Jednocześnie stanowi on poligon doświadczalny dla małoskalowych rozwiązań fotowoltaicznych, magazynowania energii oraz hybrydowych mikrosieci, które mają zwiększyć niezależność energetyczną i odporność infrastruktury na zmiany klimatu.

Charakterystyka systemu energetycznego Kiribati i uwarunkowania geograficzne

Kiribati składa się z 33 atoli koralowych i wysp, rozciągniętych na ponad 3,5 mln km² oceanu, przy łącznej powierzchni lądowej zaledwie ok. 811 km². Ta ekstremalna dyspersja przestrzenna jest kluczowa dla zrozumienia lokalnej energetyki, ponieważ wyklucza budowę krajowego systemu przesyłowego w klasycznym rozumieniu. Zamiast jednej zintegrowanej sieci funkcjonuje szereg małych, izolowanych mikrosieci oraz pojedynczych instalacji off‑grid, zasilających poszczególne wyspy lub nawet pojedyncze społeczności.

Według szacunków Banku Światowego i regionalnych organizacji energetycznych, łączna liczba ludności Kiribati wynosi ok. 130–140 tys. mieszkańców (2023–2024), przy czym aż połowa populacji skoncentrowana jest na wyspie South Tarawa. To właśnie tam znajduje się główny węzeł infrastruktury energetycznej – państwowe przedsiębiorstwo Public Utilities Board (PUB) operuje systemem elektroenergetycznym wyspy, zapewniając dostawy energii dla gospodarstw domowych, instytucji publicznych oraz niewielkiego sektora usługowego i administracyjnego.

Brak jakichkolwiek połączeń kablowych z sąsiednimi krajami sprawia, że Kiribati jest w 100% systemem wyspiarskim, zdanym na własne zasoby i import paliw. Oznacza to wysoką wrażliwość na wahania cen ropy naftowej i oleju napędowego, koszty frachtu oraz zaburzenia łańcuchów dostaw. Jednocześnie klimat równikowy, wysoka liczba godzin nasłonecznienia w ciągu roku oraz ograniczona powierzchnia lądu premiują rozwój technologii fotowoltaicznych, głównie w formie dachowych instalacji PV, niewielkich naziemnych farm solarnych i systemów hybrydowych z magazynami energii.

Strategie energetyczne Kiribati są silnie sprzężone z polityką klimatyczną. Państwo to należy do najbardziej narażonych na skutki podnoszenia się poziomu mórz, erozji wybrzeża i zasolenia wód gruntowych. Modernizacja sektora energii – odchodzenie od paliw kopalnych, poprawa efektywności oraz budowa odpornej na ekstremalne zjawiska pogodowe infrastruktury – jest traktowana jako element strategii przetrwania, nie tylko jako kwestia rozwoju gospodarczego.

Struktura wytwarzania energii elektrycznej i zużycie – najważniejsze statystyki

Dane statystyczne dla Kiribati są z natury ograniczone i często publikowane z kilkuletnim opóźnieniem, jednak z dostępnych raportów (m.in. Międzynarodowej Agencji Energetycznej – IEA, Banku Światowego, Pacific Community oraz krajowych planów energetycznych) można odtworzyć główne tendencje do około 2023–2024 roku.

Produkcja i miks paliwowy

Całkowita produkcja energii elektrycznej w Kiribati szacowana jest obecnie na ok. 40–50 GWh rocznie, przy czym ponad 80% tej wartości generowane jest na South Tarawa. Historycznie niemal 100% energii wytwarzano z silników wysokoprężnych zasilanych importowanym olejem napędowym. W ostatniej dekadzie stopniowo rośnie udział OZE, głównie fotowoltaiki, co pozwoliło obniżyć udział paliw kopalnych w produkcji – w skali kraju z około 98–99% w latach 2010–2012 do ok. 85–90% w latach 2020–2023 (w przeliczeniu na energię elektryczną).

Udział energii słonecznej w miksie wytwarzania energii elektrycznej jest szacowany na ok. 10–15%, z wyraźnie wyższym udziałem na niektórych wyspach z systemami hybrydowymi (gdzie udział PV może okresowo przekraczać 50% zapotrzebowania). Pozostałą część bilansu stanowią generatory dieslowskie, które pełnią funkcję źródeł regulacyjnych, zapewniających stabilność częstotliwości i napięcia, oraz pokrywają szczytowe obciążenia po zmroku.

W skali całej gospodarki paliwa ropopochodne (głównie olej napędowy i benzyna) odpowiadają nadal za ponad 90% końcowego zużycia energii, jeśli uwzględnić sektor transportu wodnego i drogowego. Energetyka elektryczna jest więc tylko jednym z elementów szerszej zależności od importu paliw.

Poziom zużycia energii elektrycznej i dostęp do energii

Szacowane zużycie energii elektrycznej per capita w Kiribati wynosi zaledwie ok. 200–300 kWh rocznie na osobę, czyli wielokrotnie mniej niż średnia światowa (ponad 3000 kWh/os.) oraz znacznie mniej niż w rozwiniętych krajach OECD. Różnica ta wynika zarówno z niższego poziomu uprzemysłowienia, jak i relatywnie małego rozpowszechnienia energochłonnych urządzeń domowych, klimatyzacji czy dużych systemów chłodniczych.

Dostęp do energii elektrycznej jest silnie zróżnicowany geograficznie. Na South Tarawa wskaźnik elektryfikacji przekracza 90%, podczas gdy na bardziej odległych wyspach Line Islands czy Phoenix Islands wciąż znacząca część gospodarstw domowych nie jest przyłączona do sieci. Dla tych społeczności podstawowym źródłem energii są małe zestawy fotowoltaiczne typu solar home systems, o mocy od 50 do 200 Wp na gospodarstwo domowe, uzupełniane przez generatory dieslowskie i sporadycznie lampy naftowe.

Według danych Banku Światowego z lat 2019–2022, wskaźnik krajowej elektryfikacji (odsetek ludności z dostępem do podstawowego źródła energii elektrycznej) oscyluje wokół 65–70%. Oznacza to, że w porównaniu z wieloma innymi małymi państwami wyspiarskimi Pacyfiku, Kiribati wciąż pozostaje poniżej regionalnej średniej, choć postęp w ostatnich latach przyspieszył dzięki wsparciu projektów donorów międzynarodowych.

Ceny energii i obciążenie gospodarstw domowych

Koszty wytwarzania energii elektrycznej z diesla są w Kiribati bardzo wysokie ze względu na konieczność importu paliw drogą morską i brak efektu skali. Jednostkowy koszt produkcji energii w mikrosieciach dieslowskich może wynosić równowartość 0,40–0,70 USD/kWh, podczas gdy taryfy dla odbiorców końcowych są częściowo dotowane, aby utrzymać je na poziomie mniej więcej 0,30–0,50 USD/kWh (wartości orientacyjne, różne w zależności od wyspy i typu odbiorcy).

Dla porównania, średnia cena energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w krajach OECD w tym samym okresie mieści się zwykle w przedziale 0,10–0,30 USD/kWh, co pokazuje skalę obciążenia dla mieszkańców Kiribati. Wysokie koszty energii wpływają na ograniczony dostęp do urządzeń elektrycznych, hamują rozwój drobnej przedsiębiorczości (np. małe zakłady chłodnicze, warsztaty, punkty usługowe) i zwiększają presję na budżet państwa, który dotuje paliwo i część kosztów eksploatacji systemu.

Infrastruktura wytwórcza: największe elektrownie i mikrosieci

Ze względu na wielkość kraju i rozproszenie osadnictwa w Kiribati nie istnieją duże elektrownie w rozumieniu setek megawatów mocy zainstalowanej. Z punktu widzenia lokalnej skali, za największe obiekty można uznać hybrydowe systemy dieslowsko‑fotowoltaiczne zlokalizowane na South Tarawa oraz kilka rozwijających się instalacji na innych atolach.

System elektroenergetyczny South Tarawa

South Tarawa to główne centrum gospodarcze i administracyjne kraju, koncentrujące większość zużycia energii elektrycznej. System tej wyspy składa się z:

• kilku elektrowni dieslowskich o łącznej mocy rzędu kilkunastu megawatów,
• rosnącej liczby instalacji fotowoltaicznych – zarówno dachowych, jak i naziemnych,
• magazynów energii typu baterie litowo‑jonowe, których zadaniem jest stabilizacja pracy sieci.

Według szacunków i dostępnych projektów rozwojowych, moc zainstalowana w dieslu na South Tarawa wynosi około 8–12 MW (w zależności od aktualnej dyspozycyjności agregatów), co pozwala zaspokoić szczytowe zapotrzebowanie wyspy szacowane na 5–7 MW. Nadwyżka mocy jest potrzebna ze względu na awaryjność jednostek, planowe remonty i konieczność utrzymywania rezerwy.

Moc zainstalowana w fotowoltaice na South Tarawa w ostatnich latach systematycznie rośnie i można ją szacować na poziomie kilku megawatów szczytowych (MWp), wliczając w to zarówno projekty finansowane przez rządy partnerskie (np. Australii, Japonii, Nowej Zelandii, Unii Europejskiej), jak i mniejsze systemy komercyjne oraz prywatne. Łączna moc PV w skali kraju prawdopodobnie przekroczyła już 3–4 MWp, z czego zdecydowana większość znajduje się właśnie na South Tarawa.

W ramach programów modernizacyjnych instalowane są także magazyny energii (BESS – Battery Energy Storage Systems), umożliwiające większą integrację fotowoltaiki z siecią i redukcję zużycia oleju napędowego. Typowe projekty dla regionu Pacyfiku obejmują baterie o pojemności rzędu kilku megawatogodzin, co pozwala na łagodzenie krótkoterminowych wahań produkcji PV i optymalizację pracy silników diesla.

Mikrosieci i systemy hybrydowe na atolach zewnętrznych

Poza South Tarawa funkcjonuje szereg mniejszych mikrosieci, z których wiele jest stopniowo modernizowanych do konfiguracji hybrydowej: PV + baterie + diesel. Typowy schemat obejmuje:

• mały generator dieslowski o mocy od 50 kW do 500 kW,
• instalację PV o mocy od kilkudziesięciu do kilkuset kWp,
• magazyn energii o pojemności od kilkudziesięciu kWh do kilku MWh,
• lokalną sieć niskiego lub średniego napięcia z kilkuset odbiorcami.

Na wyspach takich jak Kiritimati (Christmas Island) czy Abaiang podejmowane są projekty pilotażowe, które mają docelowo znacznie zwiększyć udział energii odnawialnej. Celem jest redukcja zużycia paliw kopalnych o 30–60% w porównaniu z historycznymi poziomami, co przekłada się na oszczędności w budżecie państwa oraz zmniejszenie emisji CO₂.

Odległe wyspy, gdzie nie ma jeszcze rozwiniętej sieci, korzystają głównie z systemów off‑grid. Najpopularniejszą formą są indywidualne zestawy solarne dla gospodarstw domowych – panel PV, regulator ładowania, akumulator oraz kilka punktów świetlnych i gniazdo do ładowania telefonów. Choć moc pojedynczej instalacji jest niewielka (np. 100 Wp), dla mieszkańców oznacza ona przejście od lamp naftowych i świec do podstawowej elektryfikacji: oświetlenie, ładowanie urządzeń mobilnych, radio, czasem mały wentylator.

Najsłabsze ogniwa infrastruktury i wyzwania techniczne

Infrastruktura energetyczna Kiribati zmaga się z wieloma wyzwaniami, wśród których najważniejsze to:

• starzenie się generatorów dieslowskich i wysoka awaryjność,
• straty techniczne w przestarzałych liniach przesyłowych i dystrybucyjnych,
• korozja sprzętu elektrycznego wywołana słonym, wilgotnym morskim powietrzem,
• brak lokalnych możliwości remontu bardziej skomplikowanych urządzeń,
• ograniczony dostęp do części zamiennych i specjalistycznych narzędzi.

Te czynniki powodują, że realnie dostępna moc zainstalowana potrafi być istotnie niższa niż teoretyczna, a planowanie pracy systemu wymaga uwzględnienia większych marginesów bezpieczeństwa. Stąd też duży nacisk na projekty modernizacyjne finansowane przez międzynarodowych partnerów, w których równie ważna jak sama infrastruktura jest budowa lokalnych kompetencji eksploatacyjnych.

Bezpieczeństwo energetyczne i zależność od importu

Kiribati nie posiada własnych złóż ropy, gazu czy węgla. Oznacza to pełną zależność od importu paliw płynnych, które wykorzystywane są zarówno w elektrowniach, jak i w transporcie morskim oraz drogowym. Z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego ma to kilka konsekwencji:

• podatność na wzrosty cen ropy na rynkach światowych,
• ryzyko przerw w dostawach w przypadku zakłóceń logistycznych,
• konieczność utrzymywania kosztownych zapasów paliwa,
• wysoki udział kosztów energii w budżecie państwa i gospodarstw domowych.

W praktyce każde większe zawirowanie na rynku światowym lub opóźnienie w dostawie paliwa może wymusić ograniczenia w dostawie energii, racjonowanie czy czasowe wyłączenia. Dodatkowym problemem jest mała skala zamówień: Kiribati, jako niewielki odbiorca, nie ma dużej siły negocjacyjnej wobec dostawców, a koszty transportu jednostkowego są wysokie.

Rosnący udział OZE – przede wszystkim energii słonecznej – jest zatem postrzegany jako klucz do wzmocnienia niezależności energetycznej. W scenariuszach rozwoju zakłada się, że do połowy lat 30. XXI wieku możliwe będzie istotne obniżenie udziału diesla w produkcji energii elektrycznej przynajmniej na głównych wyspach, przy założeniu szerokiego wdrożenia magazynów energii i modernizacji sieci dystrybucyjnej.

Polityka energetyczno‑klimatyczna i cele rozwojowe

Kiribati, podobnie jak inne małe państwa wyspiarskie Pacyfiku, przyjęło szereg dokumentów strategicznych dotyczących energii i klimatu. Kluczowe założenia obejmują:

• stopniowe zwiększanie udziału energii odnawialnej w miksie wytwarzania energii elektrycznej,
• redukcję emisji gazów cieplarnianych w sektorze energii,
• poprawę efektywności energetycznej budynków i urządzeń,
• zwiększenie odporności infrastruktury na skutki zmian klimatu.

W ramach zobowiązań krajowych (NDC – Nationally Determined Contributions) składanych w ramach Porozumienia Paryskiego, Kiribati deklaruje chęć znacznego zwiększenia udziału OZE i obniżenia emisyjności sektora energetycznego, przy czym realizacja tych celów jest w dużym stopniu uzależniona od dostępności finansowania międzynarodowego i wsparcia technologicznego.

W dokumentach programowych zakłada się między innymi:

• rozwój rozproszonej fotowoltaiki dachowej na South Tarawa i innych zaludnionych wyspach,
• budowę kolejnych hybrydowych mikrosieci PV‑diesel‑baterie na atolach zewnętrznych,
• modernizację istniejących generatorów dieslowskich i sieci przesyłowych,
• wdrożenie standardów efektywności energetycznej dla urządzeń elektrycznych (MEPS),
• programy edukacyjne zwiększające świadomość użytkowników energii.

Dodatkowo w planach rozwojowych podkreśla się potrzebę integracji polityki energetycznej z adaptacją do zmian klimatu: np. projektowanie infrastruktury w taki sposób, aby była odporna na podnoszenie się poziomu mórz, sztormy i powodzie, a także wykorzystanie OZE w systemach odsalania wody morskiej i chłodzenia łańcuchów dostaw żywności.

Energia odnawialna: fotowoltaika, energia wiatru i inne technologie

Energia słoneczna jest zdecydowanie najważniejszym kierunkiem rozwoju OZE w Kiribati. Kraj ten dysponuje bardzo dobrymi warunkami nasłonecznienia – roczna suma promieniowania słonecznego przekracza często 1800–2000 kWh/m², co czyni instalacje PV efektywnymi i stosunkowo przewidywalnymi źródłami wytwarzania.

Fotowoltaika – trzon transformacji

Rozwój fotowoltaiki przyjmuje kilka form:

• instalacje dachowe na budynkach użyteczności publicznej (szkoły, szpitale, urzędy),
• komercyjne instalacje na budynkach usługowych i magazynach,
• niewielkie naziemne farmy PV w pobliżu istniejących elektrowni dieslowskich,
• indywidualne systemy solarne dla gospodarstw domowych.

Typowa wydajność systemów PV w Kiribati pozwala na uzyskanie rocznej produkcji na poziomie 1300–1600 kWh z 1 kWp mocy zainstalowanej, co jest korzystne w porównaniu z wieloma regionami o niższym nasłonecznieniu. Przy wysokich kosztach energii z diesla, projekty PV okazują się konkurencyjne ekonomicznie, zwłaszcza gdy uwzględni się długi okres eksploatacji i rosnące ceny paliw.

Wyzwania związane z rozwojem PV to przede wszystkim ograniczona dostępna powierzchnia lądu na nisko położonych atolach, brak miejscówek oddalonych od terenów zalewowych oraz konieczność zabezpieczenia konstrukcji przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi (sztormy, silne wiatry). Coraz większą uwagę przywiązuje się do integracji PV z istniejącą zabudową – montaż na dachach i zadaszeniach, co pozwala ograniczyć presję na teren i jednocześnie zapewnia cień dla budynków.

Energia wiatrowa i inne źródła

Energia wiatrowa ma w Kiribati mniejszy potencjał niż fotowoltaika, głównie ze względu na zmienność warunków wiatrowych na niskich wysokościach oraz trudniejsze warunki posadowienia turbin na delikatnych strukturach koralowych. Podejmowano próby instalacji małych turbin wiatrowych, jednak jak dotąd nie stały się one dominującą technologią, a ich udział w bilansie energetycznym pozostaje symboliczny.

Inne technologie, takie jak energia fal, pływów czy energia oceaniczna (OTEC – Ocean Thermal Energy Conversion), są przedmiotem długofalowych analiz koncepcyjnych w skali regionu Pacyfiku, ale nie odgrywają jeszcze praktycznej roli w systemie energetycznym Kiribati. Główną barierą są wysokie koszty inwestycyjne, brak doświadczenia lokalnego w eksploatacji tego typu urządzeń oraz skala projektu, która często przekracza możliwości finansowe pojedynczego państwa.

Magazynowanie energii i zarządzanie popytem

Kluczowym elementem umożliwiającym integrację rosnących mocy PV jest rozwój systemów magazynowania energii. Baterie litowo‑jonowe są technologią stosowaną najczęściej, oferującą:

• możliwość gromadzenia nadwyżek energii słonecznej w godzinach południowych,
• wyrównywanie wahań mocy generowanych przez PV,
• redukcję liczby godzin pracy diesla przy niskim obciążeniu (co poprawia jego sprawność i żywotność),
• funkcje regulacyjne w zakresie częstotliwości i napięcia.

Z punktu widzenia statystyki energetycznej oznacza to możliwość zwiększenia udziału energii odnawialnej w bilansie bez ryzyka destabilizacji systemu. Przykładowo, mikrosieć bez magazynu może bezpiecznie integrować 20–30% mocy szczytowej z PV, natomiast z odpowiednio dobranym magazynem i systemem sterowania udział ten może sięgać 50–70%, a okresowo nawet więcej.

Równolegle rozwijane są narzędzia zarządzania popytem (Demand Side Management, DSM), takie jak:

• zachęty do korzystania z energochłonnych urządzeń w godzinach wysokiej produkcji PV,
• programy wymiany żarówek na energooszczędne,
• kampanie edukacyjne dotyczące wyłączania nieużywanych urządzeń.

Choć wydają się one proste, w warunkach małych mikrosieci mają duże znaczenie: obniżenie zużycia o kilka czy kilkanaście procent może przełożyć się na wymierne oszczędności paliwa i wydłużenie żywotności sprzętu.

Efektywność energetyczna i rola technologii niskiego poboru mocy

W kraju o ograniczonych możliwościach produkcyjnych i wysokich kosztach energii elektrycznej poprawa efektywności energetycznej jest szczególnie opłacalna. Obejmuje ona zarówno działania techniczne, jak i zmiany zachowań użytkowników energii.

Gospodarstwa domowe i sektor usług

W gospodarstwach domowych głównymi odbiornikami energii są:

• oświetlenie,
• małe urządzenia RTV/AGD (telewizory, radia, ładowarki),
• wentylatory i sporadycznie klimatyzatory,
• lodówki i zamrażarki, szczególnie ważne w przechowywaniu żywności.

Wymiana tradycyjnych żarówek na lampy LED oraz promowanie wysokosprawnych lodówek znacząco obniża zużycie energii, co ma bezpośrednie przełożenie na rachunki za prąd w gospodarstwach domowych. W sektorze usług – małe sklepy, punkty gastronomiczne, warsztaty – stosowanie energooszczędnego oświetlenia i chłodnictwa pozwala na zwiększenie rentowności działalności gospodarczej.

Instytucje publiczne i infrastruktura krytyczna

W szkołach, szpitalach, urzędach i innych budynkach publicznych coraz częściej wprowadza się:

• instalacje PV pokrywające część zapotrzebowania,
• systemy sterowania oświetleniem (np. czujniki ruchu),
• modernizację klimatyzacji i wentylacji,
• izolację termiczną i rozwiązania architektoniczne ograniczające przegrzewanie.

W szpitalach i ośrodkach zdrowia szczególne znaczenie ma niezawodność zasilania – zarówno dla aparatury medycznej, jak i systemów chłodzenia leków oraz szczepionek. Hybrydowe systemy PV‑baterie‑diesel pozwalają z jednej strony ograniczyć koszty paliwa, z drugiej zaś zwiększają niezawodność poprzez dodatkowe źródło zasilania.

Wymiar społeczny i gospodarczy transformacji energetycznej

Transformacja sektora energii w Kiribati ma istotne konsekwencje społeczne i gospodarcze. Z jednej strony wiąże się z inwestycjami finansowanymi w dużej mierze przez partnerów zagranicznych, z drugiej – tworzy nowe możliwości lokalnej aktywności zawodowej.

Rozwój kompetencji i nowych miejsc pracy

Rosnące znaczenie fotowoltaiki i systemów magazynowania energii generuje zapotrzebowanie na lokalnych specjalistów w dziedzinie instalacji i serwisu urządzeń. Obejmuje to:

• techników instalujących panele PV, inwertery i okablowanie,
• specjalistów obsługujących magazyny energii,
• elektryków zajmujących się utrzymaniem mikrosieci,
• kadrę administracyjną zarządzającą projektami i rozliczeniami.

Programy szkoleniowe, często wspierane przez organizacje regionalne, są kluczowe dla podtrzymania trwałości inwestycji – bez lokalnych kompetencji nawet najlepiej zaprojektowane systemy mogą szybko ulec degradacji z powodu braku właściwej konserwacji.

Wpływ na zdrowie i jakość życia

Poprawa dostępu do niezawodnej energii elektrycznej wpływa także na zdrowie i jakość życia mieszkańców. Ograniczenie wykorzystania lamp naftowych i generatorów dieslowskich w gospodarstwach domowych i w małej skali zmniejsza narażenie na zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach, co ma znaczenie dla chorób układu oddechowego. Stały dostęp do oświetlenia poprawia warunki nauki dla dzieci, a dostępność chłodzenia i lodówek pomaga w przechowywaniu żywności i leków.

W mikroskali energetyka rozproszona staje się narzędziem poprawy warunków bytowych, co widoczne jest szczególnie na odległych wyspach, gdzie wcześniej energia elektryczna była dostępna jedynie przez kilka godzin dziennie lub wcale.

Perspektywy rozwoju energetyki Kiribati w nadchodzących latach

Analizując dostępne dane i kierunki polityki, można oczekiwać, że w kolejnych latach nastąpi dalsze zwiększanie udziału OZE, przede wszystkim energii słonecznej, w miksie wytwarzania energii elektrycznej w Kiribati. Priorytetowe działania obejmą:

• rozbudowę mocy PV na South Tarawa wraz z kolejnymi magazynami energii,
• modernizację i rozbudowę hybrydowych mikrosieci na atolach zewnętrznych,
• kontynuację programów indywidualnych systemów solarnych dla gospodarstw domowych bez dostępu do sieci,
• wdrażanie standardów efektywności energetycznej w sprzęcie i budynkach,
• poszukiwanie synergii między energetyką a adaptacją do zmian klimatu.

W dłuższym horyzoncie czasowym, sięgającym połowy XXI wieku, transformacja energetyczna Kiribati będzie zależeć od postępu technologicznego (spadek kosztów magazynowania energii, rozwój nowych źródeł OZE) oraz od dostępności finansowania i wsparcia instytucjonalnego ze strony społeczności międzynarodowej. Dla państwa o tak ograniczonych zasobach i tak wysokiej wrażliwości na zmiany klimatu energetyka nie jest jedynie sektorem infrastruktury – staje się jednym z filarów zdolności do funkcjonowania w realiach szybko zmieniającego się świata.