Energetyka w Gwinei od kilku lat przechodzi przyspieszoną transformację, w której kluczową rolę odgrywa intensywny rozwój hydroenergetyki, rosnący popyt na energię elektryczną oraz ogromny potencjał surowcowy kraju, zwłaszcza w sektorze boksytowym. Mimo dużej skali ubóstwa energetycznego, Gwinea należy obecnie do najbardziej perspektywicznych rynków energetycznych w Afryce Zachodniej. Z jednej strony boryka się z niskim wskaźnikiem elektryfikacji, stratami w sieci i ograniczoną niezawodnością dostaw, z drugiej posiada zasoby wodne i mineralne, które – przy odpowiednich inwestycjach – mogą ją przekształcić w regionalne centrum produkcji energii elektrycznej oraz przetwórstwa surowców. Energetyka jest też jednym z kluczowych filarów strategii rozwoju gospodarczego i walki z ubóstwem w kraju. Poniżej przedstawiono najważniejsze cechy systemu elektroenergetycznego Gwinei, aktualne dane statystyczne oraz główne projekty wytwórcze i infrastrukturalne.

Profil energetyczny Gwinei i znaczenie sektora dla gospodarki

Gwinea jest państwem Afryki Zachodniej, o populacji szacowanej w 2023–2024 r. na około 14–14,5 mln mieszkańców (w zależności od źródła). Kraj posiada jedne z największych na świecie zasobów boksytów – surowca do produkcji aluminium – oraz znaczne zasoby wodne, co czyni go potencjalnie bardzo ważnym producentem energii wodnej i hubem dla energochłonnego przemysłu wydobywczo-przetwórczego. Sektor energetyczny ma więc zarówno wymiar społeczny (walka z ubóstwem energetycznym), jak i przemysłowy (zasilanie kopalń, hut i zakładów przetwórstwa rud).

Według danych międzynarodowych instytucji, w tym Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA), Banku Światowego oraz danych rządowych Gwinei dostępnych do 2023 r., struktura sektora energetycznego kraju opiera się głównie na:

• produkcji energii elektrycznej w elektrowniach wodnych oraz cieplnych (głównie na olej napędowy i ciężki olej opałowy),
• bardzo wysokim udziale tradycyjnej biomasy w końcowym zużyciu energii (głównie w gospodarstwach domowych),
• rozwijających się, lecz wciąż ograniczonych projektach z zakresu energii odnawialnej innych niż hydroenergetyka (fotowoltaika, niewielkie projekty hybrydowe),
• systemie przesyłowo-dystrybucyjnym skoncentrowanym wokół stolicy i głównych ośrodków górniczych, z rozproszoną, słabo zintegrowaną infrastrukturą na obszarach wiejskich.

Energetyka ma istotny wpływ na wzrost gospodarczy Gwinei. Według szacunków Banku Światowego na lata 2022–2023, górnictwo – szczególnie wydobycie i eksport boksytów – odpowiada za około 35–40% produktu krajowego brutto i ponad 80% wpływów z eksportu. Kopalnie i zakłady przetwórcze są największymi odbiorcami energii elektrycznej, a jednocześnie jej najbardziej strategicznymi klientami. Stabilne i konkurencyjne cenowo dostawy energii są więc warunkiem dalszego rozwoju sektora wydobywczego.

Rząd Gwinei przyjmuje kolejne strategie rozwoju sektora energetycznego, ukierunkowane na: zwiększenie mocy wytwórczych, wykorzystanie potencjału hydroenergetycznego, poprawę efektywności sieci, rozwój energii odnawialnej (zwłaszcza solarnej) oraz integrację z regionalnym rynkiem energii w ramach WAPP (West African Power Pool). W dokumentach strategicznych istotne miejsce zajmuje również elektryfikacja obszarów wiejskich i ograniczanie wykorzystania biomasy tradycyjnej, której nadmierna eksploatacja prowadzi do degradacji środowiska.

Struktura produkcji energii elektrycznej i zużycie

System elektroenergetyczny Gwinei charakteryzuje się rosnącą produkcją energii, zdominowaną przez hydroenergetykę, przy jednoczesnych ograniczeniach w przesyle i dystrybucji. Najważniejsze wskaźniki dotyczące wytwarzania energii elektrycznej można streścić następująco:

• Całkowita produkcja energii elektrycznej w kraju wzrosła z poziomu rzędu 1,5–1,8 TWh na początku minionej dekady do ponad 2,5–3,0 TWh w latach 2019–2022.
• Oddanie do eksploatacji dużej elektrowni wodnej Souapiti znacząco zwiększyło dostępne moce i udział hydroenergetyki w miksie energetycznym.
• Hydroenergetyka odpowiada obecnie w szczytowych okresach wodnych za ponad 70–80% produkcji energii elektrycznej, podczas gdy reszta pochodzi głównie z elektrowni cieplnych na paliwa ropopochodne.

W strukturze końcowego zużycia energii elektrycznej dominuje sektor przemysłowy – zwłaszcza kopalnie boksytów i związane z nimi instalacje. Gospodarstwa domowe wciąż stanowią mniejszą część odbiorców energii z systemu sieciowego, choć liczba przyłączy rośnie. Jednocześnie znaczącą rolę odgrywają generatory dieslowskie, wykorzystywane przez firmy, instytucje i część gospodarstw domowych, co podnosi rzeczywiste koszty energii i zwiększa presję na środowisko.

Według zaktualizowanych danych Banku Światowego dotyczących dostępu do elektryczności (Access to electricity, 2020–2022), odsetek ludności Gwinei mającej dostęp do energii elektrycznej wynosi około 40–45%, przy czym:

• w miastach wskaźnik ten sięga ok. 70–75%,
• na obszarach wiejskich oscyluje wokół 20–25% i jest znacznie niższy niż średnia dla Afryki Subsaharyjskiej.

Oznacza to, że ponad połowa mieszkańców kraju nadal żyje bez stałego dostępu do energii elektrycznej z sieci. Jest to jeden z głównych czynników ograniczających rozwój edukacji, służby zdrowia oraz małych i średnich przedsiębiorstw na terenach wiejskich. Jednocześnie, z punktu widzenia klimatu, niska konsumpcja energii elektrycznej per capita (jeden z najniższych wskaźników na świecie) przekłada się na bardzo niski poziom emisji CO₂ na mieszkańca związany z sektorem energetycznym, szczególnie w porównaniu z krajami uprzemysłowionymi.

Jeśli chodzi o zużycie energii pierwotnej, ogromne znaczenie mają paliwa tradycyjne: drewno opałowe i węgiel drzewny. Szacuje się, że ponad 70% gospodarstw domowych w Gwinei wciąż wykorzystuje drewno lub węgiel drzewny jako podstawowe paliwo do gotowania. Ma to poważne konsekwencje środowiskowe (wylesianie, degradacja gleb) i zdrowotne (zanieczyszczenie powietrza w pomieszczeniach), co czyni transformację systemu energetycznego jeszcze bardziej pilną.

Największe elektrownie wodne i ich znaczenie dla systemu

Gwinea, ze względu na ukształtowanie terenu oraz warunki hydrologiczne, dysponuje znacznym potencjałem do produkcji energii wodnej. Według różnych szacunków, całkowity potencjał hydroenergetyczny kraju sięga nawet 6 000 MW mocy zainstalowanej, z czego do tej pory wykorzystano tylko niewielką część. Najważniejsze istniejące elektrownie wodne to:

Elektrownia wodna Kaléta

Elektrownia Kaléta, zlokalizowana na rzece Konkouré, w regionie Boffa, jest jednym z kluczowych projektów infrastrukturalnych w historii Gwinei. Została oficjalnie oddana do użytku w 2015 r. i zbudowana przy wsparciu finansowym oraz technicznym z Chin. Jej moc zainstalowana wynosi około 240 MW. Kaléta była pierwszym dużym krokiem Gwinei w kierunku znaczącego zwiększenia produkcji energii wodnej i zmniejszenia zależności od drogich paliw kopalnych importowanych do elektrowni cieplnych.

Elektrownia ta odegrała szczególną rolę w stabilizacji dostaw energii do stolicy Konakry oraz uprzemysłowionych regionów kraju. W porze deszczowej Kaléta znacząco zwiększa dostępność mocy, pozwalając na ograniczanie pracy jednostek cieplnych oraz zmniejszenie importu paliw. W porze suchej jej produkcja, podobnie jak innych elektrowni wodnych, spada, co wymaga bilansowania systemu innymi źródłami.

Elektrownia wodna Souapiti

Souapiti, również zlokalizowana na rzece Konkouré, w górnym biegu w stosunku do Kaléty, jest jeszcze większym projektem hydroenergetycznym. Oficjalnie rozpoczęto napełnianie zbiornika kilka lat po uruchomieniu Kaléty, a stopniowe uruchamianie bloków odbywało się w latach 2019–2022. Moc zainstalowana elektrowni Souapiti szacowana jest na około 450 MW, co czyni ją największą elektrownią wodną w Gwinei.

Souapiti ma kluczowe znaczenie nie tylko z punktu widzenia gwinejskiego systemu energetycznego, ale również w perspektywie regionalnej integracji energetycznej. Znaczna część jej produkcji ma docelowo zasilać również sąsiednie kraje w ramach sieci WAPP, po rozbudowie infrastruktury przesyłowej i uruchomieniu międzykrajowych połączeń. Rozwój Souapiti ma także wymiar gospodarczy i społeczny: zwiększa potencjał przyciągania inwestycji przemysłowych oraz poprawia bezpieczeństwo energetyczne kraju.

Realizacja projektu wiązała się z przesiedleniami lokalnych społeczności oraz przekształceniem znacznych obszarów w zbiornik retencyjny. Kwestie społeczne i środowiskowe wokół Souapiti były przedmiotem dyskusji i raportów organizacji międzynarodowych, co podkreśla znaczenie odpowiedzialnego podejścia do dużych inwestycji hydroenergetycznych.

Inne elektrownie wodne

Oprócz Kaléty i Souapiti, w systemie Gwinei funkcjonuje kilka mniejszych elektrowni wodnych, m.in.:

• Garafiri – elektrownia o mocy ok. 75 MW, zlokalizowana również na rzece Konkouré. Przez długi czas była jednym z głównych źródeł hydroenergetycznych kraju, przed wybudowaniem Kaléty.
• Elektrownie mniejszej skali na innych rzekach, dostarczające energię lokalnym społecznościom i zakładom przemysłowym, często o mocy rzędu kilku–kilkunastu megawatów.

W planach rządu Gwinei znajdują się kolejne projekty hydroenergetyczne, z których najczęściej wymieniany jest projekt Amaria (również na rzece Konkouré), mogący mieć moc rzędu 300 MW lub więcej, w zależności od ostatecznej konfiguracji technicznej. Rozwój tych projektów ma na celu nie tylko zaspokojenie krajowego popytu, lecz także potencjalny eksport energii oraz zapewnienie konkurencyjnych cen energii dla przemysłu, zwłaszcza sektora boksytowego i ewentualnej przyszłej produkcji aluminium.

Elektrownie cieplne, generatory dieslowskie i koszty energii

Mimo rosnącego znaczenia hydroenergetyki, elektrownie cieplne oraz rozproszona generacja oparta na oleju napędowym i ciężkim oleju opałowym pozostają istotną częścią systemu energetycznego Gwinei. Ich rola jest szczególnie ważna w porze suchej, gdy produkcja z elektrowni wodnych spada oraz w regionach niepołączonych z główną siecią przesyłową.

Najważniejsze cechy tego segmentu sektora energetycznego to:

• istnienie kilku większych elektrowni cieplnych w pobliżu stolicy i głównych ośrodków przemysłowych,
• wysokie koszty produkcji energii elektrycznej z jednostek cieplnych, wynikające z ceny paliw oraz kosztów logistycznych,
• szerokie wykorzystanie generatorów dieslowskich przez przedsiębiorstwa, instytucje i lepiej sytuowane gospodarstwa domowe jako zabezpieczenia przed przerwami w dostawach z sieci.

W praktyce wielu dużych odbiorców – w tym kopalnie boksytów – korzysta z własnych źródeł zasilania, często opartych na silnikach dieslowskich, które działają równolegle z systemem elektroenergetycznym lub całkowicie niezależnie od niego. Powoduje to, że oficjalne statystyki dotyczące zużycia energii elektrycznej nie oddają pełnego obrazu konsumpcji energii w gospodarce.

Dla gospodarstw domowych, szczególnie w miastach, koszt energii elektrycznej jest obciążeniem, choć taryfy są częściowo subsydiowane przez państwo. Wysoki koszt produkcji w jednostkach cieplnych, problemy z ściągalnością należności oraz straty techniczne i handlowe w sieci powodują chroniczne trudności finansowe publicznego przedsiębiorstwa energetycznego. Z tego względu w debacie publicznej w Gwinei często pojawia się temat reformy taryf oraz poprawy efektywności zarządzania sektorem.

Sieć przesyłowa, dystrybucja i straty energii

Infrastruktura przesyłowa i dystrybucyjna Gwinei jest jednym z głównych ograniczeń dalszego rozwoju sektora energetycznego. Historyczne niedoinwestowanie sieci, szybki przyrost liczby przyłączy w miastach oraz brak odpowiedniej konserwacji prowadzą do wysokich strat technicznych i problemów z niezawodnością dostaw.

Najważniejsze wyzwania związane z siecią to:

• znaczne straty techniczne i handlowe – według dostępnych szacunków, całkowite straty energii w systemie (różnica między energią wyprodukowaną a sprzedaną odbiorcom) mogą sięgać 30–35%, co jest jednym z najwyższych wskaźników na świecie,
• częste przerwy w dostawach energii, szczególnie w godzinach szczytu i w okresach niskiej produkcji hydroenergetycznej,
• ograniczona gęstość sieci na obszarach wiejskich, co utrudnia realizację celów elektryfikacji obszarów pozamiejskich,
• konieczność rozbudowy i modernizacji stacji transformatorowych oraz linii przesyłowych wysokiego i średniego napięcia.

W reakcji na te problemy, Gwinea angażuje się w projekty modernizacji sieci przy wsparciu instytucji międzynarodowych, takich jak Bank Światowy, Afrykański Bank Rozwoju czy Unia Europejska. Projekty te obejmują m.in.:

• modernizację linii przesyłowych 225 kV i 110 kV,
• budowę nowych stacji transformatorowych i centrów dyspozytorskich,
• wprowadzenie systemów pomiarowych i zarządzania popytem,
• ograniczanie nielegalnych przyłączy i poprawę systemów rozliczeniowych.

Równolegle rozwijane są projekty regionalnych interkonektorów, które mają połączyć system Gwinei z sieciami sąsiednich państw – m.in. Mali, Sierra Leone, Gwinei Bissau i Senegalu. Dzięki temu możliwe będzie lepsze wykorzystanie znacznych zasobów hydroenergetycznych Gwinei, a także zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego całego regionu Afryki Zachodniej.

Energia odnawialna inna niż hydro: fotowoltaika i projekty hybrydowe

Choć hydroenergetyka dominuje w segmencie OZE, Gwinea ma również istotny potencjał w zakresie energii słonecznej. Kraj położony jest w strefie o wysokim nasłonecznieniu, a dostępna przestrzeń pod instalacje fotowoltaiczne – zarówno naziemne, jak i dachowe – jest znaczna.

W ostatnich latach realizowane lub planowane są następujące typy projektów:

• farmy fotowoltaiczne zlokalizowane w pobliżu głównych ośrodków zużycia energii, z mocą rzędu dziesiątek megawatów,
• hybrydowe systemy PV–diesel w odległych społecznościach, pozwalające na ograniczenie zużycia paliwa w generatorach,
• mniejsze instalacje off-grid, dedykowane np. ośrodkom zdrowia, szkołom, punktom ujęcia wody czy małym przedsiębiorstwom.

Ogólna moc zainstalowana w fotowoltaice i innych OZE (z wyłączeniem hydro) pozostaje na razie niewielka w porównaniu z potencjałem – mowa o dziesiątkach megawatów w fazie zrealizowanej lub zaawansowanego planowania, przy realnym potencjale liczonym w setkach megawatów. Rozwój tych źródeł ograniczają m.in. czynniki finansowe, brak wystarczających mechanizmów wsparcia inwestorów oraz problemy z ramami regulacyjnymi.

Mimo to międzynarodowe instytucje finansowe obserwują Gwineę jako obiecujący rynek dla inwestycji w energię odnawialnej – zwłaszcza tam, gdzie projekty fotowoltaiczne mogą być integrowane z istniejącą infrastrukturą lub zamieniać drogie generatory dieslowskie. Rozwój projektów hybrydowych ma znaczenie szczególnie dla obszarów wiejskich i małych miast, gdzie rozbudowa sieci jest kosztowna i czasochłonna.

Elektryfikacja obszarów wiejskich i ubóstwo energetyczne

Jednym z najpoważniejszych wyzwań rozwojowych Gwinei jest niski poziom elektryfikacji obszarów wiejskich. Większość ludności mieszka poza największymi miastami, a dostęp do energii elektrycznej jest tam ograniczony lub nie istnieje. Ma to bezpośredni wpływ na poziom życia, możliwości edukacyjne oraz dostęp do usług zdrowotnych.

Programy elektryfikacji wsi obejmują kilka kierunków działania:

• rozszerzanie sieci dystrybucyjnej z istniejących linii przesyłowych i stacji transformatorowych do większych osiedli wiejskich,
• tworzenie mikro– i mini-sieci opartych na źródłach odnawialnej energii (najczęściej fotowoltaice, czasem w połączeniu z małymi elektrowniami wodnymi i magazynami energii),
• współpraca z organizacjami międzynarodowymi i partnerami rozwojowymi nad programami poprawiającymi efektywność wykorzystania energii i racjonalizację zużycia biomasy.

Kluczowym problemem pozostaje jednak finansowanie inwestycji, a także zapewnienie długoterminowej trwałości projektów – obejmującej serwisowanie instalacji, szkolenie lokalnych techników i efektywny system poboru opłat. W wielu przypadkach brak odpowiedniej infrastruktury drogowej i komunikacyjnej dodatkowo utrudnia rozwój energetyki na obszarach oddalonych.

Ubóstwo energetyczne przejawia się nie tylko w braku dostępu do sieci elektroenergetycznej, ale również w wysokich kosztach zakupu paliw (np. butli gazowych, węgla drzewnego, nafty do lamp) oraz w konsekwencjach zdrowotnych wynikających z używania tradycyjnych palenisk na drewno w źle wentylowanych pomieszczeniach. Transformacja energetyczna w Gwinei, wspierana przez wspólnotę międzynarodową, ma więc w wymiarze społecznym ogromne znaczenie dla jakości życia milionów mieszkańców.

Sektor górniczy jako główny odbiorca energii i impuls modernizacji

Gospodarka Gwinei jest w dużym stopniu uzależniona od sektora górniczego, w szczególności od wydobycia boksytów, a także złota i rud żelaza. Wydobycie boksytów w Gwinei dynamicznie rośnie – kraj należy do ścisłej światowej czołówki producentów tego surowca. Rozwój kopalń pociąga za sobą konieczność rozbudowy infrastruktury energetycznej i transportowej.

Największe przedsiębiorstwa górnicze, działające w Gwinei często z udziałem kapitału zagranicznego, są zarazem największymi odbiorcami energii elektrycznej. Zużycie energii przez kopalnie obejmuje:

• napędzanie urządzeń wydobywczych i przeróbczych,
• zasilanie systemów transportu (koleje przemysłowe, przenośniki),
• zapewnienie energii dla osiedli pracowniczych i zaplecza administracyjno-technicznego.

Wysoki i rosnący popyt sektora górniczego na energię powoduje, że firmy wydobywcze często uczestniczą w finansowaniu i realizacji projektów energetycznych – zarówno hydroenergetycznych, jak i cieplnych czy fotowoltaicznych. Tego typu partnerstwa publiczno-prywatne przyspieszają rozwój infrastruktury, ale jednocześnie rodzą pytania o równowagę między potrzebami przemysłu a dostępem do energii dla ludności.

Rozwój lokalnego przetwórstwa boksytów – w kierunku produkcji alumin umowej lub nawet aluminium – wymagałby znacznie większych ilości energii, najlepiej po konkurencyjnych cenach. W tym kontekście Gwinea postrzega rozwój swego potencjału hydroenergetycznego jako szansę na przyciągnięcie energochłonnego przemysłu i zwiększenie wartości dodanej z eksploatacji własnych zasobów mineralnych. Potencjalne inwestycje w huty aluminium czy zakłady produkcji tlenku glinu są więc ściśle związane z planami rozbudowy elektrowni wodnych i sieci przesyłowych.

Polityka energetyczna, regulacje i rola partnerów międzynarodowych

System regulacyjny sektora energetycznego Gwinei ewoluuje pod wpływem presji demograficznej, rosnącego popytu, wyzwań klimatycznych oraz oczekiwań partnerów międzynarodowych. Rząd przyjmował kilka dokumentów strategicznych dotyczących energetyki, które określają cele w obszarze:

• zwiększenia mocy zainstalowanej i dywersyfikacji miksu energetycznego,
• poprawy efektywności energetycznej i ograniczenia strat,
• zwiększenia dostępu do energii elektrycznej, zwłaszcza na obszarach wiejskich,
• promocji energii odnawialnej (hydro, PV, ewentualnie w przyszłości wiatrowej i biogazu),
• zwiększenia roli sektora prywatnego w inwestycjach i eksploatacji infrastruktury energetycznej.

Wdrażanie tych strategii odbywa się jednak w kontekście ograniczonych zdolności instytucjonalnych, napięć politycznych i społecznych oraz ograniczonego dostępu do kapitału o odpowiednio długim horyzoncie inwestycyjnym. Z tego względu kluczową rolę odgrywają partnerzy międzynarodowi – Bank Światowy, Afrykański Bank Rozwoju, międzynarodowe agencje rozwoju, a także inwestorzy prywatni, często z Azji i Europy.

Partnerzy ci dostarczają finansowania, wiedzy technicznej oraz wsparcia przy reformach regulacyjnych – np. w obszarze ustalania taryf, zasad przyłączania nowych źródeł do sieci, ram prawnych dla partnerstwa publiczno-prywatnego czy standardów środowiskowych i społecznych dla dużych projektów infrastrukturalnych. W ostatnich latach rośnie też znaczenie finansowania ukierunkowanego na przeciwdziałanie zmianom klimatu, co sprzyja projektom w sektorze OZE, efektywności energetycznej i modernizacji sieci.

Wyzwania i perspektywy rozwoju energetyki w Gwinei

Perspektywy rozwoju energetyki w Gwinei są ściśle powiązane z wykorzystaniem jej zasobów wodnych i mineralnych oraz z umiejętnością przyciągnięcia i efektywnego wykorzystania inwestycji. Najważniejsze wyzwania i szanse można ująć następująco:

• Potrzeba dalszej rozbudowy mocy wytwórczych, zwłaszcza w hydroenergetyce oraz energetyce słonecznej, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na energię ze strony ludności i przemysłu.
• Konieczność modernizacji sieci przesyłowych i dystrybucyjnych, redukcji strat oraz poprawy niezawodności dostaw, co wymaga znacznych nakładów inwestycyjnych i wzmocnienia kompetencji operatorów systemu.
• Elekt ryfikacja obszarów wiejskich, która będzie wymagała połączenia rozbudowy sieci z rozwojem mini-sieci i systemów off-grid opartych na źródłach odnawialnej energii.
• Równoważenie potrzeb przemysłu górniczego i lokalnych społeczności, tak aby korzyści z rozwoju sektora energetycznego były szeroko odczuwalne, a nie tylko skoncentrowane w kilku sektorach eksportowych.
• Zarządzanie ryzykiem środowiskowym i społecznym dużych projektów hydroenergetycznych, w tym kwestiami przesiedleń, ochrony ekosystemów rzecznych i bioróżnorodności.
• Budowa stabilnego, przejrzystego i przewidywalnego otoczenia regulacyjnego, które zachęci inwestorów prywatnych do angażowania się w projekty wytwórcze i sieciowe.

Zgodnie z najbardziej aktualnymi dostępnymi danymi, Gwinea stoi przed szansą przekształcenia się z kraju o chronicznym niedoborze energii w państwo dysponujące znaczną nadwyżką mocy, zdolne do eksportu elektryczności do sąsiadów i zasilania rozwiniętego przemysłu przetwórczego. Droga do tego celu będzie jednak zależeć od skali i jakości inwestycji, stopnia wykorzystania potencjału hydroenergetycznego, tempa rozwoju energii odnawialnej innej niż hydro oraz skuteczności reform instytucjonalno-regulacyjnych. Energetyka w Gwinei pozostaje kluczowym obszarem, w którym krzyżują się interesy gospodarcze, społeczne i środowiskowe, a decyzje podejmowane obecnie będą kształtować rozwój kraju na kolejne dekady.