Energetyka w Eswatini, jednym z najmniejszych państw Afryki, stanowi interesujący przykład gospodarki, która łączy bardzo ograniczone zasoby paliw kopalnych, rosnące zapotrzebowanie na energię i silną zależność od importu z sąsiedniej Republiki Południowej Afryki, z ambicjami rozwijania własnych, głównie wodnych i biomasowych, mocy wytwórczych. Zrozumienie struktury tego sektora wymaga spojrzenia zarówno na dane statystyczne dotyczące produkcji i zużycia energii, jak i na uwarunkowania geograficzne, instytucjonalne oraz kluczowe inwestycje w infrastrukturę energetyczną.

Charakterystyka systemu energetycznego Eswatini i główne instytucje

Eswatini (dawniej Suazi) to kraj śródlądowy o powierzchni ok. 17 tys. km² i populacji szacowanej w 2023/2024 r. na ok. 1,2–1,3 mln mieszkańców. Jego sektor energii elektrycznej jest relatywnie niewielki w porównaniu z sąsiednią RPA, ale strukturalnie istotny dla funkcjonowania przemysłu cukrowniczego, gospodarki rolnej oraz administracji państwowej. System energetyczny jest silnie scentralizowany instytucjonalnie, a kluczowym uczestnikiem rynku jest państwowa spółka Eswatini Electricity Company (EEC).

EEC pełni rolę zintegrowanego przedsiębiorstwa energetycznego – odpowiada za przesył, dystrybucję oraz krajową generację energii. Z punktu widzenia modelu rynku jest to zatem system o bardzo ograniczonym stopniu liberalizacji, typowy dla mniejszych państw regionu Afryki Południowej. W zakresie współpracy międzynarodowej Eswatini jest członkiem Southern African Power Pool (SAPP), co umożliwia handel energią z innymi krajami Afryki Południowej, w praktyce jednak podstawowe znaczenie ma import z południowoafrykańskiego Eskom.

System elektroenergetyczny Eswatini obejmuje krajową sieć przesyłową wysokiego napięcia (głównie 132 kV i 66 kV) oraz sieć dystrybucyjną średniego i niskiego napięcia. Struktura krajowego systemu nie jest wyizolowana – wręcz przeciwnie, kluczowe linie przesyłowe są fizycznie i operacyjnie powiązane z systemem RPA, co zapewnia bezpieczeństwo dostaw energii, ale jednocześnie utrwala zależność od zagranicznych mocy wytwórczych.

W kontekście miksu energetycznego Eswatini warto podkreślić, że kraj nie dysponuje znaczącymi złożami ropy, gazu ziemnego czy węgla energetycznego. Główne krajowe źródła wytwarzania to hydroenergetyka oraz ciepło i energia pochodzące z biomasy (zwłaszcza z bagassy, czyli odpadu z przetwórstwa trzciny cukrowej). Pozostała część zapotrzebowania pokrywana jest importem energii elektrycznej oraz paliw płynnych, co sprawia, że bezpieczeństwo energetyczne ma wyraźny wymiar zewnętrznej zależności.

Dane statystyczne: produkcja, zużycie i import energii elektrycznej

Dane statystyczne dla Eswatini różnią się nieznacznie w zależności od źródła (Międzynarodowa Agencja Energetyczna – IEA, Międzynarodowa Agencja Energetyki Odnawialnej – IRENA, Bank Światowy, statystyki EEC i krajowych dokumentów rządowych), ale ogólny obraz sektora jest spójny. Poniżej zarysowano najbardziej aktualne, wiarygodne wielkości dostępne do około 2022/2023 r., z uwzględnieniem trendów.

Poziom produkcji krajowej i importu

Całkowite roczne zużycie energii elektrycznej w Eswatini kształtuje się w ostatnich latach (szacunki około 2021–2023 r.) typowo w przedziale 1,2–1,6 TWh rocznie. Dokładne wartości mogą się zmieniać w zależności od warunków hydrologicznych (wpływ na hydroenergetykę) oraz koniunktury w sektorze przemysłowym.

• Krajowa produkcja energii elektrycznej z odnawialnych źródeł (hydro, biomasa) wynosi ogólnie ok. 0,3–0,5 TWh rocznie, w zależności od roku.
• Oznacza to, że około 60–80% całkowitego zapotrzebowania na energię elektryczną pokrywane jest przez import, głównie z Republiki Południowej Afryki oraz w mniejszym zakresie z Mozambiku (np. ze Zintegrowanego Systemu Hidroeléctrica de Cahora Bassa).
• W strukturze dostaw energii elektrycznej do sieci EEC w typowym roku udział importu może sięgać 70–80%, zaś krajowych mocy – 20–30%, przy czym w porach deszczowych i w szczycie produkcji z biomasy udział krajowy przejściowo rośnie.

Statystyki EEC wskazują także na niewielką, lecz rosnącą liczbę małych, rozproszonych instalacji wytwórczych (takich jak małe elektrownie wodne czy fotowoltaika przemysłowa i komunalna), które nie są zawsze w pełni ujęte w starszych raportach międzynarodowych.

Zużycie energii elektrycznej na mieszkańca i struktura odbiorców

Zużycie energii elektrycznej per capita w Eswatini plasuje się typowo w przedziale 800–1 100 kWh rocznie na mieszkańca (na podstawie danych Banku Światowego i IEA z ostatnich lat dostępnych przed 2024 r.). Jest to wyraźnie więcej niż w licznych krajach Afryki Subsaharyjskiej, ale znacznie mniej niż w państwach wysoko rozwiniętych i nadal istotnie poniżej średniej światowej.

Struktura odbiorców energii elektrycznej jest nietypowa jak na tak mały kraj, ponieważ duży udział ma przemysł związany z przetwórstwem trzciny cukrowej i innymi gałęziami sektora agroprzemysłowego. Typowe udziały sektorowe w zużyciu energii elektrycznej (wartości przybliżone, zależne od konkretnego roku) można opisać następująco:

• Przemysł: ok. 40–50% całkowitego zużycia energii elektrycznej, z dominującą rolą dużych zakładów cukrowniczych i powiązanych przedsiębiorstw.
• Sektor komercyjny i usługowy: ok. 20–30%, w tym handel, biura, infrastruktura turystyczna, placówki edukacyjne i zdrowotne.
• Gospodarstwa domowe: ok. 20–30%, przy czym zużycie na gospodarstwo domowe jest zróżnicowane między obszarami miejskimi a wiejskimi.
• Inne (administracja, infrastruktura publiczna, rolnictwo w mniejszej skali): kilka procent całości.

Kluczowym wskaźnikiem rozwoju jest elektryfikacja kraju. Według danych Banku Światowego oraz programów rządowych, wskaźnik dostępu do energii elektrycznej w Eswatini systematycznie rośnie. Szacunki na lata ok. 2020–2022 wskazują na poziom 70–80% populacji z dostępem do elektryczności (z istotnymi różnicami między miastem a wsią). W miastach dostęp sięga ponad 90%, podczas gdy na obszarach wiejskich jest niższy, choć szybko rośnie dzięki programom podłączania nowych odbiorców do sieci EEC i rozwojowi zdecentralizowanych rozwiązań, takich jak małe systemy fotowoltaiczne.

Znaczenie energii ze źródeł odnawialnych i paliw kopalnych

W bilansie energii pierwotnej Eswatini ogromną rolę odgrywa biomasa tradycyjna (głównie drewno opałowe) używana do gotowania i ogrzewania, szczególnie na obszarach wiejskich. Dane IEA wskazują, że w całkowitym bilansie energetycznym kraju biomasa i odpady mogą odpowiadać za ponad połowę zużycia energii pierwotnej, co ma duże znaczenie dla polityki zdrowotnej i środowiskowej (zanieczyszczenie powietrza w pomieszczeniach, wylesianie).

Jeżeli jednak zawęzimy analizę do sektora energii elektrycznej, to udział odnawialnych źródeł w krajowej produkcji energii jest wysoki – praktycznie cała wytwarzana w kraju energia elektryczna pochodzi z OZE (hydroenergetyka i biomasa), przy braku dużych elektrowni węglowych czy gazowych. Patrząc na całkowitą podaż energii elektrycznej (łącznie z importem), udział OZE jest średnio niższy, ponieważ importowana energia pochodzi głównie z systemu RPA, gdzie dominuje węgiel.

Udział energii wodnej i biomasy w krajowej produkcji energii elektrycznej można w uproszczeniu opisać jako podzielony mniej więcej po połowie, choć rozkład ten zmienia się między latami w zależności od plonów trzciny cukrowej (i dostępności bagassy) oraz poziomu wód w rzekach zasilających elektrownie wodne.

Największe elektrownie i infrastruktura wytwórcza

Eswatini nie dysponuje wielkoskalowymi elektrowniami porównywalnymi z potężnymi blokami węglowymi czy wodnymi sąsiedniej RPA lub Mozambiku, ale ma kilka kluczowych instalacji, które odgrywają strategiczną rolę w bilansie krajowej energii elektrycznej. Obejmują one przede wszystkim elektrownie wodne będące własnością EEC oraz elektrociepłownie na biomasę związane z sektorem cukrowniczym.

Hydroenergetyka – trzon krajowych mocy własnych

Hydroenergetyka jest jednym z filarów systemu wytwarzania energii elektrycznej w Eswatini. Kraj ma charakter górzysty w części zachodniej i centralnej, co sprzyja lokalizacji małych i średnich elektrowni wodnych. Kluczowe jednostki hydroenergetyczne to m.in.:

• Elektrownia wodna Edwaleni – jedna z najważniejszych hydroelektrowni w kraju, zlokalizowana w pobliżu rzeki Lusushwana. Jej moc zainstalowana w różnych źródłach podawana jest w granicach kilkudziesięciu megawatów (rzędu 15–20 MW dla poszczególnych bloków, w zależności od konkretnej fazy modernizacji i danych raportowych), ale dokładne wartości są zmienne w zależności od zastosowanych modernizacji. Edwaleni odgrywa dużą rolę w pokrywaniu dziennego zapotrzebowania na energię elektryczną, zwłaszcza w godzinach szczytu.
• Elektrownia wodna Ezulwini (czasem określana jako Lower Edwaleni) – obiekt położony poniżej Edwaleni, wykorzystujący spadek wody na tej samej rzece. Pod względem mocy również mieści się w kategorii małych lub średnich elektrowni wodnych (kilka–kilkanaście MW), ale w połączeniu z Edwaleni tworzy istotny zespół hydroenergetyczny.
• Elektrownia wodna Magaduza – kolejny obiekt EEC, pełniący uzupełniającą rolę w krajowej produkcji hydroenergetycznej. Choć mniejsza od Edwaleni, jest ważna dla stabilizacji lokalnego systemu.
• Inne małe i mikroelektrownie wodne – w Eswatini istnieje kilka mniejszych instalacji wykorzystujących lokalne potoki i rzeki, często powiązanych z infrastrukturą rolną lub przemysłową. Ich łączna moc jest niewielka w skali kraju, lecz znacząca dla poszczególnych społeczności i odbiorców.

Hydroenergetyka w Eswatini ma charakter głównie przepływowy, co oznacza, że produkcja energii silnie zależy od poziomu opadów i warunków hydrologicznych. Lata suche prowadzą do spadku wytwarzania, co zwiększa zapotrzebowanie na import energii z RPA i Mozambiku. Z tego względu w planowaniu rozwoju sektora energetycznego coraz większe znaczenie przypisuje się dywersyfikacji źródeł OZE i poprawie efektywności energetycznej.

Biomasa i kogeneracja w przemyśle cukrowniczym

Drugim filarem krajowej produkcji energii elektrycznej jest sektor biomasy, szczególnie powiązany z przetwórstwem trzciny cukrowej. W Eswatini działają duże zakłady cukrownicze, takie jak Royal Swaziland Sugar Corporation (RSSC) oraz inne rafinerie/trzcinownie, które wykorzystują bagassę jako paliwo do wytwarzania pary technologicznej i energii elektrycznej w układach kogeneracyjnych (Combined Heat and Power – CHP).

Najważniejsze cechy tego segmentu to:

• Wykorzystanie odpadu produkcyjnego (bagassy) jako paliwa, co czyni produkcję energii stosunkowo niskoemisyjną i zintegrowaną z łańcuchem wartości przemysłu cukrowniczego.
• Wytwarzanie energii na potrzeby własne zakładów (zasilanie młynów, procesów parowania, krystalizacji itp.) oraz sprzedaż nadwyżek do sieci krajowej, zwłaszcza w sezonie zbiorów trzciny cukrowej.
• Moc zainstalowana w jednostkach biomasowych w dużych cukrowniach może sięgać kilkudziesięciu megawatów (w skali jednego zakładu). Łącznie elektrownie biomasowe mogą zaspokajać istotną część krajowego zapotrzebowania w okresach szczytowej produkcji, chociaż ich roczna generacja zależy istotnie od wielkości plonów i czasu trwania kampanii cukrowniczej.

Wiele z tych instalacji działa na zasadzie niezależnych producentów energii (Independent Power Producers – IPP), mających zawarte umowy na sprzedaż energii do EEC. Model ten wzmacnia sektor prywatny i przyczynia się do stopniowej dywersyfikacji podmiotowej rynku, mimo że EEC pozostaje dominującym graczem i operatorem sieci.

Rozwój energetyki słonecznej i innych OZE

Eswatini posiada korzystne warunki nasłonecznienia, które czynią fotowoltaikę potencjalnie atrakcyjnym źródłem energii. Jeszcze kilka lat temu kraj praktycznie nie dysponował dużymi farmami fotowoltaicznymi, a energia słoneczna była wykorzystywana głównie w małych systemach off-grid, przydomowych instalacjach PV oraz w projektach użyteczności publicznej (szkoły, kliniki, obiekty administracyjne).

Stopniowo jednak rośnie zainteresowanie rozwojem większych projektów fotowoltaicznych, zarówno w formule IPP, jak i w ramach inicjatyw rządowych oraz międzynarodowego wsparcia (np. od instytucji finansowych i agencji rozwojowych). Moc zainstalowana fotowoltaiki wciąż jest niewielka w porównaniu z państwami o bardziej rozwiniętym rynku, ale trendy wskazują na szybki wzrost z poziomu niemal zerowego do kilkudziesięciu megawatów w perspektywie kilku–kilkunastu lat.

Rząd Eswatini oraz EEC rozważają także wykorzystanie innych form OZE, takich jak małe elektrownie wiatrowe czy dodatkowe projekty na biogaz i odpady rolnicze, jednak to fotowoltaika pozostaje najbardziej obiecującym kierunkiem, biorąc pod uwagę koszty technologii, zasoby naturalne i możliwość szybkiego skalowania.

Bezpieczeństwo energetyczne, polityka i wyzwania rozwojowe

Silna zależność Eswatini od importu energii elektrycznej i paliw kopalnych sprawia, że bezpieczeństwo energetyczne jest jednym z centralnych zagadnień polityki państwa. Kraj musi godzić potrzebę zapewnienia stabilnych i przystępnych cenowo dostaw energii z ograniczonymi możliwościami fiskalnymi oraz presją na rozwój społeczno-gospodarczy.

Ryzyka związane z zależnością od importu

Większość energii elektrycznej zużywanej w Eswatini pochodzi z systemów energetycznych RPA i Mozambiku. Taka struktura zaopatrzenia niesie ze sobą kilka istotnych ryzyk:

• Ryzyko podaży – problemy w systemie energetycznym RPA, takie jak niedobory mocy, awarie czy ograniczenia przesyłowe (częste w ostatnich latach z powodu kryzysu Eskom), mogą przekładać się na niestabilne dostawy do Eswatini.
• Ryzyka polityczne i regulacyjne – zmiany w polityce eksportu energii, taryfach czy priorytecie zasilania odbiorców krajowych w państwach dostawców mogą ograniczyć dostępność energii dla Eswatini.
• Ryzyka cenowe – wahania cen hurtowych, kursu walutowego czy kosztów generacji w krajach sąsiednich wpływają bezpośrednio na koszty importu energii i paliw, a w konsekwencji na taryfy dla odbiorców końcowych w Eswatini.

W związku z tym jednym z głównych celów strategii energetycznej Eswatini jest zwiększenie udziału krajowych mocy wytwórczych – przede wszystkim OZE – w bilansie energetycznym, co ma poprawić odporność systemu na zewnętrzne wstrząsy.

Polityka energetyczna i cele w zakresie OZE

Eswatini prowadzi politykę energetyczną ukierunkowaną na zwiększanie udziału odnawialnych źródeł energii, poprawę efektywności energetycznej oraz rozszerzanie dostępu do elektryczności. Dokumenty strategiczne, przygotowywane z udziałem organizacji międzynarodowych, zakładają m.in.:

• Stopniowe zwiększanie krajowej mocy wytwórczej opartej na OZE (hydro, biomasa, energia słoneczna) – tak, aby zmniejszyć udział importu w pokrywaniu popytu.
• Rozwój prywatnych inwestycji IPP i partnerstw publiczno-prywatnych (PPP), szczególnie w obszarze fotowoltaiki i biomasy.
• Rozbudowę i modernizację sieci przesyłowej i dystrybucyjnej, w tym integrację większej liczby rozproszonych źródeł energii oraz zapewnienie możliwości przyłączania rosnącej liczby odbiorców, zwłaszcza w regionach wiejskich.
• Promocję efektywności energetycznej w przemyśle, usługach i gospodarstwach domowych (modernizacja urządzeń, standardy budynków, programy edukacyjne).

W kontekście zobowiązań klimatycznych Eswatini przedkłada swoje wkłady ustalone na poziomie krajowym (NDC) w ramach Porozumienia paryskiego, gdzie deklaruje m.in. działania na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych, częściowo właśnie poprzez rozwój odnawialnych źródeł energii i ograniczanie zależności od importowanej energii opartej na węglu. Biorąc pod uwagę wysoki udział biomasy i hydroenergetyki w krajowej produkcji elektryczności, rozwój OZE jest nie tylko zobowiązaniem międzynarodowym, ale i logicznym rozszerzeniem istniejących atutów sektora.

Wyzwania w obszarze taryf, inwestycji i dostępności energii

Eswatini stoi przed złożonym zestawem wyzwań, które wynikają z niewielkiej skali rynku, ograniczonych zasobów kapitałowych i potrzeby ochrony wrażliwych odbiorców:

• Struktura taryf – ustalanie cen energii elektrycznej musi równoważyć opłacalność inwestycji w infrastrukturę z przystępnością dla konsumentów i przedsiębiorstw. Zbyt wysokie taryfy mogą hamować rozwój gospodarczy i pogłębiać ubóstwo energetyczne, natomiast zbyt niskie utrudniają finansowanie modernizacji i nowych projektów.
• Warunki inwestycyjne – zagraniczni i krajowi inwestorzy IPP oczekują stabilnego otoczenia regulacyjnego, jasno określonych zasad zawierania umów zakupu energii (Power Purchase Agreements – PPA) oraz przejrzystych procedur przyłączeniowych. W małym kraju o ograniczonej bazie odbiorców i wysokiej zależności od importu wykreowanie odpowiedniej skali projektów bywa wyzwaniem.
• Dostępność energii na obszarach wiejskich – mimo rosnącego wskaźnika elektryfikacji, koszty doprowadzania sieci do rozproszonych, ubogich społeczności są wysokie. W wielu przypadkach bardziej opłacalne okazują się małe systemy off-grid i mikro-sieci, oparte na PV i magazynowaniu energii, co z kolei wymaga nowych modeli biznesowych i instrumentów finansowych.
• Stabilność systemu – rosnący udział zmiennych OZE (szczególnie fotowoltaiki) będzie w przyszłości wymagał rozwoju systemów zarządzania popytem, magazynów energii oraz lepszej integracji z rynkiem regionalnym SAPP, aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw i jakość energii.

Eswatini w kontekście regionalnym i perspektywy rozwoju

Porównanie Eswatini z innymi krajami Afryki Południowej pomaga lepiej zrozumieć specyfikę jego sektora energetycznego. Mimo niewielkiej powierzchni i populacji, kraj ten odgrywa istotną rolę jako użytkownik regionalnego rynku energii i jednocześnie potencjalny przykładowy model transformacji energetycznej opartej na lokalnych OZE w skali małego państwa.

Relacje z Republiką Południowej Afryki i Mozambikiem

Relacje energetyczne z RPA i Mozambikiem są kluczowe z punktu widzenia bezpieczeństwa i kosztów energii w Eswatini. RPA, poprzez Eskom, jest głównym dostawcą energii elektrycznej do kraju, zaś Mozambik pełni rolę ważnego uzupełniającego partnera, zwłaszcza poprzez swoje duże moce hydroenergetyczne (takie jak kompleks Cahora Bassa).

Współpraca ta ma charakter dwustronny, ale jest osadzona również w szerszych ramach SAPP, który umożliwia handel energią w regionie. Dla Eswatini SAPP jest nie tylko kanałem dostaw energii, ale także potencjalnym rynkiem zbytu dla nadwyżek z przyszłych projektów OZE (np. dużych farm fotowoltaicznych lub rozbudowanych bloków biomasowych), choć w praktyce to import wciąż dominuje.

Stabilność systemu RPA i polityka Eskom mają bezpośredni wpływ na sytuację energetyczną Eswatini. Kryzysy energetyczne, takie jak okresowe „load shedding” w RPA, skłaniają władze Eswatini do przyspieszania własnych inicjatyw inwestycyjnych i do dywersyfikacji źródeł importu oraz partnerów energetycznych.

Pozycja Eswatini na tle regionu

Na tle innych państw regionu Eswatini wyróżnia się:

• Wysokim, jak na Afrykę Subsaharyjską, udziałem OZE w krajowej produkcji energii elektrycznej.
• Relatywnie dobrze rozwiniętą infrastrukturą sieciową i wysokim wskaźnikiem elektryfikacji, szczególnie w miastach.
• Małą skalą rynku, co utrudnia osiągnięcie efektu skali w dużych projektach konwencjonalnych (np. budowie własnych elektrowni węglowych).
• Silną integracją z regionalnym systemem energetycznym, co jednocześnie zwiększa elastyczność bilansowania energii i uzależnia od sytuacji u głównych dostawców.

Pod względem zużycia energii per capita i dostępu do elektryczności Eswatini plasuje się powyżej średniej dla Afryki Subsaharyjskiej, ale poniżej bardziej zaawansowanych gospodarczo państw regionu, jak RPA czy Botswana. Można je postrzegać jako kraj o potencjale szybkiego postępu w zakresie transformacji energetycznej, o ile uda się zapewnić odpowiednie ramy regulacyjne, finansowanie i wsparcie techniczne.

Perspektywy i możliwe scenariusze rozwoju sektora

Przyszłość energetyki Eswatini będzie zależała od kilku kluczowych procesów i decyzji politycznych:

• Zwiększenie mocy zainstalowanej w krajowych OZE – w szczególności fotowoltaiki i biomasy, ale także potencjalnego rozwoju dodatkowych małych elektrowni wodnych, tam gdzie pozwalają na to warunki środowiskowe.
• Rozwój rozproszonych źródeł wytwórczych i mikro-sieci, co może poprawić dostęp do energii na terenach wiejskich i zmniejszyć straty przesyłowe oraz inwestycyjne koszty rozbudowy sieci.
• Wprowadzenie i upowszechnienie nowoczesnych technologii zarządzania popytem i podaży, takich jak inteligentne liczniki, systemy magazynowania energii i zaawansowane systemy sterowania, co pozwoli na efektywne włączenie większego udziału OZE do sieci.
• Zacieśnianie współpracy regionalnej w ramach SAPP, zarówno po stronie importu, jak i ewentualnego eksportu energii, szczególnie w okresach nadprodukcji z OZE.
• Wzmocnienie ram regulacyjnych i instytucjonalnych, które zachęcą prywatny kapitał i międzynarodowe instytucje finansowe do inwestowania w sektor energetyczny Eswatini, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony interesu publicznego i dostępności energii dla ludności.

Transformacja energetyczna w Eswatini ma nie tylko wymiar ekonomiczny i środowiskowy, ale również społeczny. Lepszy dostęp do nowoczesnych usług energetycznych może przyczynić się do ograniczenia ubóstwa, poprawy jakości edukacji i ochrony zdrowia, a także do wzmocnienia pozycji lokalnych społeczności, zwłaszcza w obszarach wiejskich, gdzie tradycyjne wykorzystanie biomasy powoduje poważne problemy zdrowotne i ekologiczne.

W miarę jak koszty technologii OZE – przede wszystkim fotowoltaiki i magazynowania energii – nadal spadają, Eswatini ma realną szansę na zbudowanie sektora energetycznego, który będzie bardziej odporny, zdywersyfikowany i przyjazny dla klimatu niż systemy wielu większych gospodarek opartych na paliwach kopalnych. W tym kontekście kluczowym wyzwaniem pozostaje skoordynowanie działań rządu, EEC, sektora prywatnego i partnerów międzynarodowych, tak aby nowe inwestycje przynosiły korzyści zarówno gospodarce, jak i społeczeństwu, a jednocześnie wzmacniały długoterminowe bezpieczeństwo energetyczne państwa.