Energia mórz i oceanów od dekad kusi inżynierów wizją stabilnego, przewidywalnego źródła prądu. Elektrownie pływowe oraz elektrownie falowe traktowane są jako kolejna generacja odnawialnych źródeł energii, która może uzupełnić fotowoltaikę i wiatr. Zanim jednak energia z morza stanie się istotnym filarem miksu energetycznego, musi pokonać bariery technologiczne, ekonomiczne i środowiskowe. Poniższy artykuł w sposób ekspercki i szczegółowy omawia, jak działają te technologie, jakie są ich perspektywy rozwoju i w jakich warunkach energia z fal i pływów ma szansę na opłacalność.

Podstawy: czym jest energia pływów i energia fal?

Pojęcie „energia z morza” obejmuje kilka zjawisk fizycznych: pływy, fale powierzchniowe, prądy morskie oraz różnice temperatur i zasolenia. W praktyce komercyjnej najbliżej dojrzałości są dwie technologie: energia pływów morskich (tidal energy) i energia falowania (wave energy). Pływy wynikają z oddziaływania grawitacyjnego Księżyca i Słońca oraz ruchu obrotowego Ziemi, co powoduje cykliczne podnoszenie i opadanie poziomu morza. Fale z kolei powstają głównie pod wpływem wiatru przekazującego energię do powierzchni wody. Z punktu widzenia projektantów systemów energetycznych kluczowe jest to, że amplituda i czas występowania pływów są bardzo dobrze przewidywalne nawet z wieloletnim wyprzedzeniem, podczas gdy energia fal jest bardziej zmienna, ale w odpowiednich lokalizacjach może być dostępna przez większość roku.

Elektrownie pływowe – zasada działania i główne typy

Elektrownia pływowa wykorzystuje różnicę poziomu wody między przypływem a odpływem lub prędkość przepływu wody wywołaną pływami. Dwie dominujące koncepcje to elektrownie basenowe (barrage) oraz elektrownie pływowe strumieniowe (tidal stream), przypominające podwodne farmy wiatrowe.

Elektrownie pływowe basenowe (barrage)

W tym rozwiązaniu buduje się zaporę w poprzek ujścia rzeki lub zatoki o dużej amplitudzie pływów. Zasada działania przypomina klasyczną elektrownię wodną. Podczas przypływu woda wpływa do basenu przez turbiny lub śluzy, a w trakcie odpływu jest uwalniana, również przepływając przez turbiny. Dzięki temu wytwarzanie energii odbywa się w obie strony cyklu pływowego. Zaletą jest wysoka przewidywalność mocy, bardzo długa żywotność infrastruktury oraz możliwość pełnienia dodatkowych funkcji, jak ochrona przeciwpowodziowa czy poprawa żeglugi. Wadą są wysokie koszty inwestycyjne, znacząca ingerencja w ekosystemy estuariów oraz ograniczona liczba miejsc na świecie, gdzie amplituda pływów przekracza 6–7 metrów, co jest warunkiem opłacalności tego typu instalacji.

Elektrownie pływowe strumieniowe (tidal stream)

Elektrownie strumieniowe wykorzystują energię kinetyczną prądów pływowych w wąskich cieśninach i kanałach. Woda przyspiesza tam do 2–4 m/s, a zanurzone w niej turbiny przypominają morskie turbiny wiatrowe. Obecnie rozwijane są różne konfiguracje: pojedyncze turbiny na słupach, systemy kotwiczone do dna oraz pływające platformy z turbinami zawieszonymi w toni wodnej. Technologie energii pływów tego typu charakteryzują się mniejszym wpływem na środowisko niż zapory basenowe i łatwiejszą skalowalnością. Ich modułowy charakter pozwala stopniowo rozbudowywać farmę pływową w zależności od zapotrzebowania i dostępnego finansowania, co obniża barierę wejścia dla inwestorów i ułatwia testowanie nowych rozwiązań.

Elektrownie falowe – jak przekształcić fale w energię elektryczną?

Elektrownie falowe korzystają z pionowych i poziomych ruchów wody na powierzchni morza. W przeciwieństwie do pływów, fale są bardziej chaotyczne i podatne na krótkoterminowe zmiany wiatru, ale w szerokich akwenach oceanicznych niosą znaczne ilości energii. Szacuje się, że teoretyczny globalny potencjał energii fal może sięgać kilku tysięcy TWh rocznie, przy czym realistycznie możliwe do wykorzystania jest kilkanaście–kilkadziesiąt procent. Kluczem jest opracowanie urządzeń, które będą w stanie efektywnie i niezawodnie pracować w bardzo wymagającym, korozyjnym i dynamicznym środowisku morskim przez dziesiątki lat.

Najpopularniejsze typy urządzeń falowych

W praktyce badawczo-rozwojowej wyróżnia się kilka głównych grup urządzeń, które mogą zasilać elektrownie z energii fal:

• urządzenia punktowe (point absorbers) – pływaki unoszące się na powierzchni, połączone z mechanicznym lub hydraulicznym układem przetwarzania energii; reagują na ruch fal we wszystkich kierunkach;
• urządzenia liniowe (attenuators) – segmentowe platformy ustawione równolegle do kierunku rozchodzenia się fali, wyginające się pod wpływem ruchu wody; energia pozyskiwana jest z przegubów;
• urządzenia przybrzeżne – komory powietrzne umieszczane na brzegu lub w niewielkiej odległości od wybrzeża, wykorzystujące zmiany poziomu wody do sprężania i rozprężania powietrza;
• systemy z falą uderzeniową – specjalne rampy i kanały, które kierują fale do zbiornika powyżej poziomu morza, tworząc różnicę wysokości dla klasycznej turbiny wodnej.

Każdy z tych typów ma inną krzywą mocy, wymagania serwisowe i wpływ na środowisko. Projektanci technologii energii fal intensywnie optymalizują konstrukcje pod kątem stosunku uzyskanej energii do masy i kosztu materiałów, a także możliwości seryjnej produkcji i montażu przy wykorzystaniu istniejącego łańcucha dostaw przemysłu morskiego.

Potencjał rozwojowy energii z morza w globalnym miksie energetycznym

Jedno z najczęściej zadawanych pytań brzmi: czy energia z morza może realnie konkurować z fotowoltaiką i energetyką wiatrową? Z perspektywy planowania systemów elektroenergetycznych ważny jest nie tylko koszt jednostkowy, ale też profile generacji, korelacja z innymi źródłami oraz zdolność do przewidywalnej pracy. Pływy charakteryzują się bardzo stabilnym, powtarzalnym cyklem – niezależnym od pogody – przez co mogą stanowić „szkielet” produkcji energii odnawialnej w regionach o dużej amplitudzie pływów. Fale natomiast często są silniejsze wtedy, gdy wiatr lądowy słabnie, co tworzy wartościową komplementarność z lądową energetyką wiatrową i fotowoltaiką.

Prognozy udziału energii morskiej do 2050 roku

Międzynarodowe agencje energetyczne zakładają, że udział morskiej energetyki odnawialnej (w tym energii fal i pływów) w globalnej produkcji energii elektrycznej może wzrosnąć z ułamków procenta do kilku procent do połowy wieku, jeśli nastąpi odpowiednie wsparcie regulacyjne i spadek kosztów technologii. Scenariusze dekarbonizacji zakładają rozwój lokalnych klastrów energii morskiej w państwach o długich liniach brzegowych i korzystnych warunkach hydrodynamicznych, takich jak Wielka Brytania, Francja, Kanada, Korea Południowa, Chile czy Australia. W tych krajach testowane są kompleksowe rozwiązania obejmujące nie tylko same urządzenia wytwórcze, ale także magazyny energii, systemy przesyłowe wysokiego napięcia podmorskiego oraz integrację z przemysłem morskim i gospodarką wodorową.

Kluczowe korzyści technologiczne energii fal i pływów

Oceniając, czy elektrownie pływowe i falowe mają przyszłość, warto podkreślić ich unikalne zalety, które sprawiają, że są interesujące dla operatorów sieci i inwestorów, mimo wysokich kosztów początkowych. Przede wszystkim są to źródła energii zlokalizowane blisko dużych skupisk ludności nadmorskiej, co może ograniczać straty przesyłowe i potrzeby rozbudowy linii wysokiego napięcia. Ponadto generacja z pływów jest niezwykle przewidywalna, co istotnie ułatwia planowanie pracy systemu elektroenergetycznego w porównaniu z niestabilną produkcją z PV.

Stabilność i przewidywalność produkcji

Harmonogram pływów można wyznaczyć precyzyjnie na dekady do przodu, co czyni elektrownie z energii pływów niezwykle atrakcyjnymi z punktu widzenia prognozowania przychodów i bilansowania systemu. Choć moc chwilowa zmienia się w cyklu dobowym, to jej przebieg jest znany, a okresy niskiej generacji można kompensować magazynami energii lub innymi OZE. Energia fal jest mniej stabilna, ale w wielu lokalizacjach jej sezonowe i dobowe wzorce dobrze uzupełniają profile wiatru i słońca. Kombinacja morskiej energii wiatru, fal i pływów może w rezultacie zapewniać bardziej równomierną generację w czasie, redukując potrzebę rezerw konwencjonalnych.

Wyzwania technologiczne i ekonomiczne

Odpowiedź na pytanie, czy energia z morza ma przyszłość, wymaga analizy barier rozwojowych. Najważniejszą z nich są koszty inwestycyjne i operacyjne, a także ryzyko techniczne związane z pracą w trudnym środowisku morskim. Korozja, biofouling (porastanie organizmami morskimi), ekstremalne sztormy i ograniczony dostęp serwisowy podnoszą wymagania konstrukcyjne i utrudniają osiągnięcie konkurencyjnych kosztów wytwarzania energii (LCOE) w porównaniu z dojrzałą energetyką wiatrową czy fotowoltaiką.

Koszty LCOE a skala wdrożeń

Obecnie szacunkowe LCOE dla elektrowni falowych i pływowych jest kilkukrotnie wyższe niż dla dużych farm wiatrowych czy PV. Jednak historia innych technologii OZE pokazuje, że wraz ze wzrostem skali i dojrzewaniem łańcucha dostaw następuje szybki spadek kosztów. Kluczowe jest osiągnięcie efektu skali poprzez budowę nie pojedynczych demonstratorów, lecz całych farm oraz standaryzację komponentów. Innowacje konstrukcyjne, wykorzystanie tańszych materiałów kompozytowych, uproszczenie systemów cumowania i przyłączeń oraz zastosowanie zaawansowanych systemów monitoringu zdalnego również przyczyniają się do obniżenia CAPEX i OPEX.

Wpływ na środowisko i bioróżnorodność

Rozwój morskiej energetyki odnawialnej musi uwzględniać wrażliwość ekosystemów przybrzeżnych. Elektrownie pływowe basenowe mogą znacząco zmieniać warunki hydrologiczne zatok, wpływając na migracje ryb, osadzanie osadów i zasolenie wód. W przypadku turbin strumieniowych oraz urządzeń falowych wpływ jest zwykle lokalny i porównywalny lub mniejszy niż przy klasycznych infrastrukturach portowych. Jednak konieczne jest prowadzenie długoterminowego monitoringu oddziaływań – zarówno akustycznych, jak i fizycznych – na ssaki morskie, ptaki oraz siedliska bentosowe.

Minimalizacja oddziaływań: rozwiązania inżynieryjne

Projektanci urządzeń dla elektrowni z energii fal i pływów stosują strategie ograniczania oddziaływań środowiskowych, m.in. optymalizując kształty turbin w celu minimalizacji ryzyka kolizji z organizmami wodnymi oraz redukując emisję hałasu podwodnego. Stosowane są także powłoki antyporostowe przyjazne środowisku, które ograniczają biofouling bez stosowania toksycznych substancji. Planowanie farm morskich odbywa się w oparciu o mapy wrażliwości ekosystemów, tak aby omijać kluczowe trasy migracyjne i obszary lęgowe. Coraz częściej rozwój energii morskiej wpisuje się w szersze projekty rozwoju „zielonej infrastruktury” przybrzeżnej, obejmujące np. sztuczne rafy wspomagające bioróżnorodność.

Integracja z siecią elektroenergetyczną i magazynowaniem energii

Technologie morskie nie funkcjonują w próżni – muszą zostać zintegrowane z krajowymi systemami elektroenergetycznymi. W przypadku dużych farm pływowych i falowych konieczne są podmorskie kable wysokiego napięcia, stacje transformatorowe i systemy kompensacji mocy biernej. Szczególnie interesującym kierunkiem rozwoju są hybrydowe parki morskie, łączące turbiny wiatrowe z urządzeniami falowymi i pływowymi, korzystające ze wspólnej infrastruktury przesyłowej i serwisowej. Taka integracja obniża koszty jednostkowe i zwiększa wykorzystanie istniejących linii przesyłowych.

Magazyny energii i produkcja wodoru

Rosnący udział niestabilnych OZE wymusza rozwój magazynów energii. W kontekście energii morskiej rozważane są zarówno klasyczne magazyny bateryjne na lądzie, jak i innowacyjne rozwiązania podwodne, np. sferyczne zbiorniki sprężonego powietrza umieszczone na dnie. Coraz większą uwagę przyciąga także powiązanie farm morskich z produkcją zielonego wodoru. W takim modelu część energii z fal i pływów służy do zasilania elektrolizerów umieszczonych na platformach morskich lub w nadbrzeżnych zakładach. Wodór może następnie być transportowany rurociągami lub w postaci nośników chemicznych, co omija część ograniczeń przesyłu energii elektrycznej.

Przykłady projektów energii fal i pływów na świecie

Dla oceny dojrzałości technologii szczególnie istotne są realnie działające projekty komercyjne i demonstracyjne. W ostatnich latach powstało kilka instalacji, które dostarczają energię do sieci i stanowią cenne źródło danych operacyjnych. Pokazują one, że elektrownie pływowe i falowe są technicznie wykonalne, choć nadal wymagają dopracowania modeli biznesowych i wsparcia regulacyjnego.

Czołowe kraje w rozwoju energii pływów

Jednym z liderów w obszarze energii pływów jest Wielka Brytania, szczególnie region Szkocji, gdzie silne prądy pływowe w cieśninach stanowią idealne warunki do testowania turbin strumieniowych. Działają tam farmy demonstracyjne, które dostarczają energię do sieci i współpracują z lokalnymi społecznościami wyspiarskimi. Innym przykładem jest Francja, gdzie rozważano duże projekty basenowe w rejonie zatoki, a także Kanada i Korea Południowa, wdrażające mieszane systemy pływowe i wiatrowe. Te doświadczenia pozwalają optymalizować procedury montażu, serwisu i integracji z siecią.

Rozwój elektrowni falowych

W obszarze fal przodują m.in. Portugalia, Australia, kraje nordyckie i Wielka Brytania. Testowane są różne typy urządzeń – od pływających boi z generatorami liniowymi, przez segmentowe platformy, po urządzenia przybrzeżne. Projekty te dostarczają kluczowych informacji o rzeczywistej niezawodności urządzeń, kosztach eksploatacji i wpływie fal ekstremalnych na konstrukcje, co przekłada się na poprawę wskaźników bankowalności projektów energii fal.

Rola regulacji, finansowania i polityki energetycznej

Rynek energii z morza jest wrażliwy na otoczenie regulacyjne. Wczesne fazy rozwoju wymagają instrumentów wsparcia takich jak kontrakty różnicowe, taryfy gwarantowane czy systemy aukcyjne z dedykowanymi pulami dla innowacyjnych technologii. Bez nich projekty często pozostają w fazie badań i rozwoju, a nie osiągają skali komercyjnej. Istotna jest również uproszczona i przewidywalna ścieżka pozyskiwania pozwoleń środowiskowych i morskich, która jednocześnie chroni przyrodę i umożliwia racjonalne planowanie inwestycji.

Partnerstwo przemysł–nauka–samorządy

Sukces wdrażania energii z fal i pływów zależy od współpracy pomiędzy przemysłem, jednostkami badawczymi i władzami lokalnymi. Ośrodki testowe umożliwiają ocenę prototypów w warunkach zbliżonych do rzeczywistych, a samorządy przybrzeżne widzą szansę w tworzeniu nowych miejsc pracy w sektorach serwisu, montażu i logistyki morskiej. Projekty te coraz częściej wpisują się w strategie rozwoju „niebieskiej gospodarki” (blue economy), łączącej ochronę oceanów z rozwojem innowacyjnych sektorów przemysłu morskiego.

Perspektywy dla Polski i regionu Morza Bałtyckiego

Choć Morze Bałtyckie nie należy do akwenów o najwyższym potencjale energii fal i pływów, pojawiają się pytania, czy tego typu elektrownie morskie mają sens w polskich warunkach. Amplituda pływów na Bałtyku jest stosunkowo niewielka, co ogranicza opłacalność klasycznych instalacji pływowych. Niemniej istnieje potencjał demonstracyjnych projektów falowych oraz integracji rozwiązań morskich z planowanymi farmami wiatrowymi na Bałtyku. Dla krajów regionu może to być szansa na budowę kompetencji w projektowaniu, serwisie i zarządzaniu infrastrukturą morską, które będą eksportowane na rynki o wyższym potencjale hydrodynamicznym.

Rozwój kompetencji i łańcucha dostaw

Kluczową rolą Polski może być udział w europejskim łańcuchu dostaw dla technologii energii morskiej. Stocznie, firmy offshore, biura projektowe i uczelnie techniczne mogą współpracować przy projektach międzynarodowych, tworząc rozwiązania modułowe, systemy przyłączeniowe, konstrukcje stalowe i narzędzia informatyczne. W dłuższej perspektywie pozwoli to na uczestnictwo w globalnym rynku, nawet jeśli lokalny potencjał energii fal i pływów pozostanie ograniczony.

Technologiczne kierunki innowacji w elektrowniach pływowych i falowych

Nowa generacja elektrowni falowych i pływowych będzie w coraz większym stopniu korzystać z zaawansowanych materiałów, automatyki i metod analizy danych. Nacisk kładziony jest na poprawę trwałości, redukcję masy konstrukcji oraz uproszczenie operacji instalacyjnych i serwisowych. Technologie cyfrowe i sztuczna inteligencja odgrywają rosnącą rolę w optymalizacji pracy tych skomplikowanych systemów morskich, zwiększając ich wydajność i niezawodność.

Materiały kompozytowe i nowe powłoki

Tradycyjna stal jest podatna na korozję i wymaga kosztownej konserwacji. Dlatego rozwijane są konstrukcje oparte na zaawansowanych kompozytach i stopach odpornych na środowisko morskie. Nowoczesne powłoki antykorozyjne oraz powłoki ograniczające porastanie biomasy zmniejszają częstotliwość interwencji serwisowych. Projektanci dążą do tego, aby moduły urządzeń falowych i pływowych mogły być wymieniane w całości przy użyciu standardowych jednostek serwisowych, co znacząco skraca przestoje i obniża koszty eksploatacji, przekładając się na lepszą opłacalność inwestycji.

Cyfryzacja, monitoring i zdalne sterowanie

Systemy monitoringu online, oparte na czujnikach rozmieszczonych na turbinach i platformach, umożliwiają zbieranie danych o obciążeniach, wibracjach, korozji i warunkach falowania. Zastosowanie zaawansowanej analityki predykcyjnej pozwala przewidywać awarie i planować konserwację w optymalnych oknach pogodowych. Dzięki temu elektrownie pływowe i falowe mogą minimalizować nieplanowane przestoje i wydłużać żywotność komponentów. Integracja z systemami zarządzania siecią elektroenergetyczną umożliwia dynamiczne dopasowanie generacji do zapotrzebowania i warunków rynkowych.

Czy energia z morza ma przyszłość? Analiza scenariuszy

Ocena przyszłości elektrowni pływowych i falowych wymaga spojrzenia na kilka scenariuszy rozwoju. W scenariuszu konserwatywnym technologie te pozostają niszowe, wykorzystywane głównie w regionach o bardzo korzystnych warunkach hydrodynamicznych oraz w zastosowaniach wyspowych i off-grid. W scenariuszu przyspieszonej dekarbonizacji, przy silnym wsparciu publicznym i szybkim spadku kosztów, energia z morza staje się ważnym uzupełnieniem morskiej energetyki wiatrowej, szczególnie tam, gdzie sieć wymaga stabilniejszego, przewidywalnego źródła OZE.

Energia z morza jako element miksu i bezpieczeństwa energetycznego

Z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego państw nadmorskich, dywersyfikacja źródeł wytwarzania ma strategiczne znaczenie. Energia pływów i fal może ograniczać zależność od importu paliw kopalnych oraz zwiększać odporność systemu na wahania produkcji z jednej technologii OZE. Dodatkowo rozwój przemysłu wokół energii morskiej tworzy wysokospecjalistyczne miejsca pracy i kompetencje eksportowe. W połączeniu z trendami rozwoju gospodarki wodorowej oraz elektromobilności morskiej rysuje się obraz zintegrowanego, zrównoważonego systemu energetycznego, w którym morze jest jednym z kluczowych zasobów.

FAQ

Jak działa elektrownia pływowa i od czego zależy jej wydajność? Elektrownia pływowa wykorzystuje energię unoszącej się i opadającej wody morskiej. W wariancie basenowym buduje się zaporę, a woda podczas przypływu i odpływu przepływa przez turbiny, generując energię elektryczną. W wariancie strumieniowym stosuje się podwodne turbiny w szybkich prądach pływowych. Wydajność zależy głównie od amplitudy pływów, prędkości przepływu, głębokości, konstrukcji turbiny oraz sprawności systemu przyłączeniowego do sieci. Kluczowe jest też dobranie lokalizacji o stabilnych warunkach hydrodynamicznych, co zapewnia przewidywalną produkcję energii z pływów.

Czy energia falowa jest opłacalna w porównaniu z fotowoltaiką i wiatrem? Obecnie koszt energii z fal morskich jest wyższy niż z dojrzałych technologii, takich jak fotowoltaika czy lądowa energetyka wiatrowa. Wynika to z wczesnej fazy rozwoju elektrowni falowych, braku efektu skali oraz trudnych warunków eksploatacji na morzu. Jednak energia falowa ma istotne zalety: wysoką gęstość mocy, bliskość dużych rynków nadmorskich oraz częściową komplementarność z wiatrem i słońcem. Prognozy wskazują, że wraz z rozwojem łańcucha dostaw, standaryzacją urządzeń i doświadczeniem operacyjnym koszty LCOE będą spadać, co poprawi konkurencyjność energii falowej.

Jakie są główne zagrożenia środowiskowe związane z elektrowniami pływowymi i falowymi? Główne obawy dotyczą wpływu na ekosystemy morskie: zmiany prądów i sedymentacji, potencjalnych kolizji organizmów z turbinami, hałasu podwodnego oraz ingerencji w siedliska przybrzeżne. Elektrownie pływowe basenowe najmocniej ingerują w środowisko, zmieniając warunki w zatokach i estuariach. Urządzenia falowe i turbiny strumieniowe zwykle mają bardziej lokalny wpływ. Nowoczesne projekty minimalizują ryzyka poprzez odpowiedni dobór lokalizacji, zastosowanie przyjaznych środowisku materiałów, projektowanie łagodnych profili łopat oraz ciągły monitoring fauny. Analizy LCA pokazują, że w całym cyklu życia wpływ tych technologii jest znacznie niższy niż energetyki opartej na paliwach kopalnych.

Czy w Polsce opłaca się budować elektrownie pływowe lub falowe? Polska leży nad Morzem Bałtyckim, które cechuje się niewielką amplitudą pływów i umiarkowaną energią fal, co ogranicza opłacalność dużych komercyjnych elektrowni pływowych i falowych. Mimo to istnieje przestrzeń dla projektów badawczo-demonstracyjnych, zwłaszcza w powiązaniu z planowanymi farmami wiatrowymi na Bałtyku. Tego typu inwestycje mogą rozwijać krajowe kompetencje w obszarze technologii morskich, serwisu offshore oraz integracji z siecią. Z biznesowego punktu widzenia Polska prawdopodobnie będzie raczej dostawcą komponentów, usług inżynieryjnych i know-how dla rynków o wyższym potencjale energii morskiej niż miejscem budowy dużych farm pływowych.

Jakie są perspektywy rozwoju elektrowni falowych i pływowych do 2050 roku? Do 2050 roku oczekuje się stopniowego przejścia od projektów demonstracyjnych do komercyjnych farm falowych i pływowych, szczególnie w krajach o korzystnych warunkach, jak Wielka Brytania, Francja, Kanada czy Chile. W scenariuszach ambitnej dekarbonizacji energia z morza może dostarczać kilka procent globalnej produkcji energii elektrycznej, uzupełniając morską energetykę wiatrową. Rozwój będzie napędzany spadkiem kosztów, standaryzacją technologii, integracją z produkcją zielonego wodoru oraz rosnącym zapotrzebowaniem na stabilne, przewidywalne źródła OZE. Kluczowe znaczenie będą mieć także regulacje wspierające innowacyjne technologie energetyczne i długoterminowa polityka klimatyczna.